از ارج‌گذاری به شخصیت تا ضرورت ارزیابی عملکرد نویسنده : رفیق سالم فخری

بدون تردید،روانشاد داکتر نجیب‌الله یکی از شخصیت‌های محبوب، کاردان و فرهیخته در میان کادرها و فعالان حزب دموکراتیک خلق افغانستان بود. این جایگاه و محبوبیت، صرفاً ناشی از روابط شخصی، علاقه‌مندی‌های فردی یا مقام و منصب دولتی و حزبی او نبود؛ بلکه ریشه در کارنامه مبارزاتی، فعالیت‌های تشکیلاتی و حضور مؤثر وی در مراحل دشوار فعالیت حزب، به‌ویژه در دورانی داشت که حزب هنوز در حاکمیت نبود و بخش بزرگی از فعالیت‌های آن در شرایط نیمه‌مخفی و پرمخاطره پیش برده می‌شد.
ما او را در مراحل مختلف فعالیت حزبی، به‌عنوان کادری پرانرژی، فعال و بااستعداد می‌شناختیم و از حضور و توانایی‌هایش احساس افتخار می‌کردیم. از همین رو، خدمات، شایستگی‌ها و شخصیت قابل احترام گذشته او را نمی‌توان و نباید نادیده گرفت.
اما هنگامی که مسئولیت رهبری حزب و دولت، با حمایت مستقیم میخائیل گورباچف، رهبر وقت اتحاد شوروی، به داکتر نجیب‌الله سپرده شد، طبیعی است که کارنامه او وارد مرحله دیگری از ارزیابی تاریخی و سیاسی گردید. در این مرحله، پرسش اساسی این است که او تا چه اندازه توانست از ظرفیت‌های موجود، ساختار تشکیلاتی حزب و امکانات دولتی در جهت حفظ وحدت، انسجام و ثبات نظام بهره گیرد؟ آیا در کنار دستاوردها، تصمیم‌ها و عملکردهایی نیز وجود داشت که به تضعیف ساختار حزبی، پراکندگی نیروها و سرانجام سقوط نظام کمک کرده باشد؟
به باور من، اگر می‌خواهیم قضاوت ما درباره شخصیت‌های تاریخی صادقانه و منصفانه باشد، باید شهامت شنیدن دیدگاه‌های متفاوت و پذیرش واقعیت‌های تلخ را نیز داشته باشیم. داکتر نجیب‌الله نیز، مانند هر شخصیت سیاسی دیگر، محصول شرایط پیچیده جامعه افغانستان، محدودیت‌های داخلی و فشارهای بین‌المللی زمان خود بود؛ بنابراین، نمی‌توان او را از خطاها، اشتباهات و مسئولیت پیامدهای برخی تصمیم‌هایش مبرا دانست. در عین حال، نباید همه عوامل پراکندگی حزب و سقوط نظام را نیز صرفاً به شخص او نسبت داد.
من به‌عنوان یکی از اعضای نسبتاً باسابقه حزب که در بخش‌هایی از فعالیت‌های تشکیلاتی و مسئولیت‌های حرفه‌ای دوران حاکمیت و پس از آن حضور داشته‌ام و همواره حفظ وحدت و یکپارچگی حزب را از وظایف اساسی خود دانسته‌ام، می‌خواهم برخی مشاهدات و تجربه‌های مستقیم خود را از عملکرد داکتر نجیب‌الله، به‌ویژه در ارتباط با حوزه مسئولیت و کار ساحوی خود، با صراحت و امانت‌داری بیان نمایم.
تأکید می‌کنم که هدف من نه اتهام‌زنی، نه تخریب شخصیت و نه نادیده‌گرفتن خدمات و وجوه مثبت گذشته اوست؛ بلکه می‌خواهم با حفظ حرمت یک شخصیت تاریخی و با اتکا به مشاهدات و تجربه‌های شخصی، سهمی در روشن‌تر شدن بخشی از واقعیت‌های آن دوره داشته باشم.
امیدوارم این یادآوری‌ها نه با پیش‌داوری و سوءتعبیر، بلکه به‌عنوان دیدگاه یک عضو قدیمی و ریش‌سفید حزبی، در چارچوب ضرورت نقد منصفانه، بازنگری تاریخی و درس‌آموزی از گذشته مورد توجه قرار گیرد. زیرا به باور من، احترام به شخصیت‌ها نباید مانع بررسی عملکرد آنان شود و وفاداری به تاریخ نیز مستلزم آن است که هم از دستاوردها بیاموزیم و هم از اشتباهات.
.
.
آنچه امروز می‌خواهم به یادآوری آن بپردازم، برخاسته از مشاهدات مستقیم و تجربه‌هایی است که خود در جریان آن قرار داشته‌ام. در آن زمان، من مسئولیت منشی ناحیه دهم شهر کابل را بر عهده داشتم و رهبری اپارات ناحیه و سازمان‌های اولیه حزبی مربوط به آن را پیش می‌بردم.
بر اساس پرنسیب‌ها و اصول تشکیلاتی پذیرفته‌شده آن زمان، هرگاه رهبری حزب یا اعضای بیروی سیاسی در جلسات سازمان‌های حزبی شرکت می‌کردند، استقبال و همراهی آنان از وظایف مستقیم منشی‌های مربوطه به شمار می‌رفت. افزون بر آن، هنگام برگزاری جلسات، حضور اعضای سازمان مربوطه ضروری تلقی می‌شد. بنابراین، آنچه بازگو می‌کنم، ساخته‌وپرداخته ذهن یا برداشت شخصی و دور از واقعیت نیست؛ بلکه رویدادهایی است که در بطن آن حضور داشته‌ام و شماری از اشتراک‌کنندگان آن جلسات نیز می‌توانند بر صحت این روایت گواهی دهند.
با این اطمینان می‌توانم بگویم که روندی در حال شکل‌گیری بود که به‌تدریج بر شخصیت سیاسی و تشکیلاتی داکتر نجیب‌الله تأثیر گذاشت و فاصله‌ای میان رفتار و منش رفیقانه گذشته او با شیوه برخورد و عملکرد بعدی‌اش به وجود آورد. همین تغییرات، زمینه‌ای فراهم ساخت تا امروز شماری از افراد، بدون درک همه جوانب تاریخی، سخنان ناروا و قضاوت‌های غیرمنصفانه‌ای را درباره او مطرح کنند. اینجاست که آن گفته مشهور به یاد می‌آید: «تا نباشد چیزکی، مردم نگویند چیزها.»
نخستین جرقه‌های اختلاف
نخستین نشانه‌های این اختلاف را در یکی از جلسات سازمان اولیه حزبی فابریکه خانه‌سازی مشاهده کردم؛ سازمانی پیشتاز در عرصه فعالیت‌های مختلف اجتماعی وتشکیلاتی که بخش بزرگی از اعضای آن را کارگران ساختمانی تشکیل می‌دادند.
در آن زمان، روان‌شاد ببرک کارمل به بهانه تداوی به مسکو دعوت شده بود و داکتر نجیب‌الله سرپرستی مسئولیت‌های حزبی و دولتی را بر عهده داشت.
جلسه با شور و شوق فراوان آغاز شد. پس از تکمیل اجندای جلسه و استماع گزارش‌ها درباره چگونگی پیشرفت کار رفقا در تطبیق پلان ساختمان بلاک‌های مکرویان سوم کابل، از داکتر نجیب‌الله دعوت شد تا درباره ارزیابی فعالیت‌های سازمان و مسائل مربوط صحبت کند.
حضور او با استقبال گرم اشتراک‌کنندگان همراه شد. در آغاز سخنانش، حاضران با کف‌زدن و برخاستن از جا، احترام و خوشحالی خود را ابراز کردند؛ اما با ادامه صحبت‌ها، لحن سخنرانی به‌تدریج از حالت معمول خارج شد و رنگ انتقادی و سپس عصبانیت به خود گرفت.
او کمبودها، نارسایی‌ها و ناامنی حاکم بر کشور را ناشی از ناتوانی رهبری حزب ارزیابی کرد و با لحنی تند اظهار داشت که وقتی ما گرفتار کیش شخصیت‌پرستی و قصرنشینی شده‌ایم و قدرت را به‌تنهایی در اختیار گرفته‌ایم، چگونه می‌توانیم از مشکلات کشور آگاهی داشته باشیم؟ کشور روزبه‌روز ناامن‌تر می‌شود و با چنین شیوه رهبری، نمی‌توان انتظار داشت که وطن گل و گلزار شود.
با ادامه این سخنان، زمزمه‌ها و اعتراض‌ها در میان اشتراک‌کنندگان بلندتر شد. سرانجام یکی از کادرهای سازمان دست بلند کرد تا صحبت کند؛ اما داکتر نجیب‌الله با لحنی آمرانه و تهدیدآمیز به او گفت: «من گپ می‌زنم!» با این برخورد، نه‌تنها اعتراض‌ها فروکش نکرد، بلکه بر شمار معترضان افزوده شد.
از میان حاضران صدایی بلند شد که رهبری حزب مسئولیت جمعی دارد و پاسخ‌گویی نیز باید بر همین اساس باشد. رفیق دیگری با صراحت پرسید: «مقصد کیست؟ واضح بگویید!»
در همین هنگام، داکتر نجیب‌الله با عصبانیت خاص خود رو به من کرد و گفت: «رفیق فخری، خوب سازمان را آماده کرده بودی!»
من فرصت نیافتم تا درباره چگونگی حضور و اشتراک اعضا و آمادگی سازمان برای این جلسه توضیحی بدهم. او که دیگر حوصله ادامه جلسه را نداشت، در حالی‌که نظم جلسه نیز برهم خورده بود، محل را ترک کرد و مرا در برابر اعتراض‌ها و پرسش‌های اشتراک‌کنندگان تنها گذاشت.
از پیامدهای آن جلسه، تغییر برخورد با من بود؛ به‌گونه‌ای که از آن پس، در نگاه و برخورد او دیگر جایگاه و اعتماد رفیقانه گذشته را نداشتم. شواهد و نمونه‌های بعدی که در ادامه این نوشته به آن‌ها خواهم پرداخت، این تغییر را بیشتر روشن خواهد ساخت.
اما گذشت زمان، نکته قابل تأمل دیگری را نیز آشکار ساخت. همان شخصیتی که در آن جلسه از قصرنشینی و امپراتورگونه رفتار کردن رهبری حزب انتقاد می‌کرد و این شیوه را عامل بی‌خبری از مشکلات مردم می‌دانست، بعدها خود از مکرویان به ارگ، یعنی اقامتگاه ریاست‌جمهوری، نقل مکان کرد و هم‌زمان مسئولیت رهبری حزب و دولت را نیز در اختیار گرفت.
این دگرگونی در موضع و عملکرد، خود پرسش‌های جدی تاریخی و سیاسی را مطرح می‌سازد؛ پرسش‌هایی که پاسخ به آن‌ها مستلزم بررسی منصفانه رویدادها، رفتارها و عملکردهای آن دوره است
.
.
این بار می‌خواهم چگونگی برگزاری جلسه سازمان اولیه حزبی کمیته رادیو و تلویزیون را به روایت بگیرم؛ سازمانی که به دلیل جایگاه ویژه رادیو و تلویزیون، به‌مثابه چشم، گوش و زبان کشور، می‌توانست در شکل‌دهی افکار عمومی و ذهنیت جامعه نقش بسیار تأثیرگذاری داشته باشد. افزون بر آن، در ترکیب این سازمان شماری از نخبه‌گان، پیشکسوتان و شخصیت‌های برجسته حزب دموکراتیک خلق افغانستان در عرصه‌های ادبی و هنری حضور داشتند که هرکدام از گردانندگان و چهره‌های شناخته‌شده این عرصه‌ها به شمار می‌رفتند.
طبق معمول، من مسئولیت داشتم تا جلسه را به‌گونه‌ای شایسته و منظم سازمان‌دهی نمایم؛ زیرا رفیق نجیب نیز در این جلسه حضور به‌هم می‌رساندند. طبیعی بود که می‌کوشیدم جلسه در سطح مطلوب برگزار شود و زمینه‌ای فراهم گردد تا از صحبت‌ها و رهنمودهای ایشان بهره‌گیری صورت گیرد.
باید یادآوری نمایم که این جلسه در شرایطی برگزار می‌شد که نارضایتی‌هایی ناشی از برخوردهای دوگانه و غیررفیقانه، همچنان برکناری شماری از رفقا از وظایف حزبی و دولتی، فضای نامساعدی را در میان بخشی از کادرها و اعضای حزب به وجود آورده بود. امیدواری من این بود که حضور و صحبت رفیق نجیب بتواند در کاهش تنش‌ها و رفع دلخوری‌های به‌وجودآمده مؤثر واقع شود و زمینه احیای اعتماد متقابل، همراه با احترام رفیقانه، فراهم گردد؛ زیرا مخالفان و نیروهای مسلح مخالف دولت از پراکندگی، تشتت و اختلافات درونی ما سود می‌بردند و از این وضعیت به نفع خود استفاده می‌کردند.
سرانجام، ساعت تعیین‌شده فرارسید و داکتر نجیب تشریف آوردند. حاضران با کف‌زدن‌های ممتد از ایشان استقبال کردند. وقتی در سیمای‌شان رضایت و خوشی را مشاهده کردم، به‌راستی خوشحال شدم. با خود اندیشیدم که توانایی توضیحی و قدرت اقناعی رفیق نجیب می‌تواند تا حدود زیادی مشکلات سازمان‌های ناحیه‌ای ما و انعکاس آن را در این سازمان مهم، که عملکردش مورد توجه دوستان و حتی مخالفان قرار داشت، توضیح داده و از گسترش بیشتر اختلافات جلوگیری نماید.
جلسه مطابق اجندای تعیین‌شده به‌خوبی پیش رفت. در پایان، از رفیق نجیب دعوت به عمل آمد تا فعالیت‌های رفقا را در زمینه تحقق فیصله‌ها و رهنمودهای مقامات بالایی حزب ارزیابی نموده و در راستای حل مشکلات و نارسایی‌های محسوس، ما را یاری رسانند.
صحبت ایشان با لحنی آمیخته با مهرورزی و صمیمیت رفیقانه آغاز شد و با استقبال و کف‌زدن‌های ممتد حاضران همراه بود. اما پس از سپری‌شدن حدود پانزده دقیقه، ناگهان مسیر و لحن صحبت تغییر کرد؛ تغییری که برای من کاملاً غیرمنتظره بود. صدای ایشان بلندتر و لحن‌شان نسبتاً خشم‌آلود شد.
در بخشی از صحبت، حکایتی درباره یک بقه و فیل بیان کردند؛ به این مضمون که بقه‌ای همیشه در کنار فیل حرکت می‌کرد و هرگاه به سایه فیل می‌نگریست، تصور می‌کرد آن سایه متعلق به خودش است. سپس این حکایت را به ببرک کارمل ارتباط داده و اظهار داشتند که کارمل قدرت حزب را قدرت شخصی خود می‌پنداشت، در حالی که چنین نبود.
، به‌تدریج لحن صحبت‌شان از ناراحتی به خشم و احساسات شدیدتر تغییر کرد. در ادامه افزودند که همین ببرک کارمل بود که در برابر داوودخان، رئیس‌جمهور پیش از رویداد هفتم ثور ۱۳۵۷، حزب را منحل میکرد و اعضای آن را به آغاز مبارزه مخفی فراخواندند؛ و مطالب دیگری نیز مطرح کردند.
در این لحظه، من سخت به فکر فرو رفتم. با خود می‌گفتم: شما رفقا، ببرک کارمل را برای ما به‌عنوان شخصیتی برجسته، وطن‌پرست، پرشور و حتی یک شخصیت کاریزماتیک معرفی می‌کردید. ما نیز که همیشه امکان تماس و دسترسی مستقیم به ایشان را نداشتیم، به آنچه از شما می‌شنیدیم باور داشتیم. پس چه اتفاقی افتاده است که اکنون چنین تصویری از همان شخصیت ارائه می‌شود؟
در همین حال، خاطرات گذشته و صحنه‌هایی از اخلاص و وفاداری رفیق نجیب نسبت به ببرک کارمل، یکی پس از دیگری در ذهنم زنده شدند.
یکی از این خاطرات، مربوط به یکی از میتینگ‌های اعتراضی حزب در دوران نظام شاهی بود؛ به‌ویژه اجتماع اعتراضی نیروهای وطن‌دوست و ترقی‌خواه در پارک زرنگار، در ارتباط با قرارداد آب هیرمند با ایران. با افزایش روزافزون شمار اشتراک‌کنندگان، پولیس نظام شاهی مداخله کرد و با استفاده از عساکر اسپ‌سوار، تلاش نمود اجتماع را پراکنده سازد و حاضران را تهدید کرد.
در آن جریان، به رفقا هدایت داده شد تا صفوف حزبی را فشرده‌تر و مستحکم‌تر سازند. همه ما نگران بودیم که مبادا آسیبی به ببرک کارمل برسد. در همین هنگام متوجه شدم که داکتر نجیب، مانند همیشه، خود را به‌مثابه سپری در برابر خطر برای حفاظت از ایشان قرار داده است. با مشاهده این صحنه، خاطر ما جمع شد و در میان رفقا زمزمه می‌شد: «نجیب که باشد، تشویش نداریم.»
این اخلاص و وفاداری را در مناسبت‌های دیگر نیز به چشم دیده بودیم. به یاد دارم در یکی از جلساتی که به مناسبت بیستمین سالگرد تأسیس حزب در تالار پولی‌تخنیک کابل برگزار شده بود و بیش از پنجصد تن از فعالان حزبی در آن اشتراک داشتند، رفیق نجیب بازهم در ردیف نخست، در کنار رفیق کارمل، حضور داشتند. ایشان با خواندن این مصرع از شعر رهی معیری:
«موی سفید را فلکم رایگان نداد
این رشته را به نقد جوانی خریده‌ام»
به ببرک کارمل ادای احترام کردند. این حرکت با استقبال و هلهله ممتد حاضران روبه‌رو شد.
اکنون با یادآوری این خاطرات، در ذهن خود با پرسش‌های فراوانی دست‌وپنجه نرم می‌کردم. نمی‌دانستم چگونه می‌توانم آنچه را در این جلسه می‌شنیدم با آنچه در گذشته از اخلاص، وفاداری و احترام رفیق نجیب نسبت به ببرک کارمل دیده بودم، کنار هم قرار دهم.
در همین اثنا، صدای پرابهت ایشان یکی از رفقای سابقه‌دار حزب، معاون کمیته رادیو و تلویزیون و شخصیتی وطن‌دوست را مخاطب قرار داد و از او خواست تا وظیفه حزب را در رابطه با اتحاد با نیروهای ترقی‌خواه، مطابق برنامه حزب، توضیح دهد.
رفیق مورد نظر توضیحات مفصلی ارائه کرد؛ اما رفیق نجیب بلافاصله با لحنی انتقادی به موضوع پرداختند و انگشت انتقاد را بر اجرایی‌نشدن این بخش از برنامه حزب گذاشتند. اظهار داشتند که تاکنون در این عرصه کوچک‌ترین اقدام مؤثری صورت نگرفته است.
از فحوای این صحبت‌ها چنین برداشت می‌شد که مسئولیت عمده کمبودها و نارسایی‌ها متوجه رهبری حزب، به‌ویژه ببرک کارمل، دانسته می‌شود؛ گویی تمام مشکلات و ناکامی‌ها ناشی از ضعف رهبری بوده است.
فضای جلسه به‌تدریج در سکوت فرو رفت. من از مجموع صحبت‌ها و نحوه طرح انتقادها چنین استنباط کردم که گویا روندی برای تخریب شخصیت محبوب ببرک کارمل در حال شکل‌گیری است.
در آن لحظه، پرسش‌های دیگری نیز ذهنم را به خود مشغول ساخت: آیا این روند با هدایت و دستور کاجی‌بی پیش برده می‌شود؟ آیا برخی از اطرافیان و عناصر فرصت‌طلب، به دلیل عقده‌ها و حساب‌گیری‌های شخصی، در پی تخریب شخصیت ببرک کارمل و بهره‌برداری از موقعیت رفیق نجیب هستند؟ یا اینکه شاید اتهامات و گزارش‌های نادرست، ذهنیت ایشان را نسبت به گذشته و شخصیت ببرک کارمل مغشوش ساخته باشد؟ البته در آن زمان برای هیچ‌یک از این احتمال‌ها پاسخ روشنی نداشتم و تنها می‌توانستم آنچه را می‌دیدم و می‌شنیدم با پرسش‌های بی‌پاسخ در ذهن خود مرور کنم.
به هر صورت، جلسه بدون آن دستاورد مثبتی که انتظارش را داشتم، پایان یافت. برعکس، فضای آن زمینه‌ساز تعمیق دوگانگی‌ها و شکل‌گیری روحیه‌ای از دلخوری و نفرت‌افکنی شد.
من که مسئولیت سازمان‌دهی این جلسه را بر عهده داشتم، پس از پایان آن خود را در برابر انبوهی از مشکلات و پرسش‌ها می‌دیدم. باید برای رفع این نارسایی‌ها و جلوگیری از گسترش اختلافاتی که روزبه‌روز، در نتیجه برخوردهای احساسی و حساب‌گیری‌های شخصی برخی از بلندپایه‌گان حزبی پدید می‌آمد، راه‌حل‌هایی جست‌وجو می‌کردم.
اما واقعیت این بود که من در موقعیتی قرار نداشتم که بتوانم به‌تنهایی چنین مشکلات گسترده و ریشه‌داری را حل‌وفصل نمایم؛ مشکلاتی که دامنه آن‌ها از محدوده مسئولیت سازمانی من فراتر می‌رفت و آثار منفی و تأسف‌بار آن، روزبه‌روز بیشتر در سایه مسئولیت و فعالیت‌های ما نمایان می‌شد.
شرح این پیامدها و رویدادهای بعدی را به ترتیب در بخش‌های آینده این خاطرات با دوستان شریک خواهم ساخت.
.
.
پلنوم هجدهم وبازتاب آن بروحدت وانسجام درون سازمانی
.
اجازه بدهید پیش از پرداختن به چگونگی تدویر پلنوم هجدهم، به‌گونه مختصر از فضای نارضایتی، اعتراضات و واکنش‌های شماری از اعضا و کادرهای حزبی در سازمان‌های مختلف شهر کابل یادآوری نمایم؛ زیرا آنچه پس از این پلنوم در مناسبات درون‌حزبی به وقوع پیوست، یک تغییر ساده و معمولی در رهبری حزب نبود، بلکه با خود پرسش‌ها، نگرانی‌ها و اختلاف‌نظرهای جدی را در میان اعضا و کادرهای باسابقه حزب به وجود آورد.
پس از آن‌که ببرک کارمل به بهانه تداوی مریضی به مسکو فراخوانده شد و خبر تغییر رهبری در فضای سیاسی و حزبی انتشار یافت، در میان شماری از اعضا و کادرهای حزبی نارضایتی و نگرانی آشکار گردید. بسیاری از رفقا این پرسش را مطرح می‌کردند که چرا چنین تغییر مهمی بدون فراهم‌آوری زمینه بحث و تبادل نظر گسترده در سازمان‌های حزبی صورت نگرفته است.
در همین فضای ملتهب، تجمع شماری از کادرها و اعضای حزبی از نواحی مختلف شهر کابل در مسیر میدان هوایی به‌منظور استقبال از ببرک کارمل، جلوه دیگری از این نارضایتی‌ها و حساسیت‌های درون‌حزبی بود. این اقدام، از دید اشتراک‌کنندگان، بیانگر علاقه‌مندی و حمایت از رهبری پیشین حزب و اعتراض به چگونگی کنار رفتن او تلقی می‌شد. در جریان این تجمع، برخوردهای غیرمسئولانه شماری از کارمندان امنیت دولتی با افراد حاضر نیز بر تشنج و نگرانی‌ها افزود. برداشت شماری از حاضران این بود که این برخوردها با فضای نارضایتی نسبت به ببرک کارمل و هواداران او ارتباط داشت.
چنین رویدادهایی نشان می‌داد که موضوع تغییر رهبری، برخلاف آنچه ممکن بود در ظاهر یک تصمیم تشکیلاتی جلوه داده شود، در میان بخش‌هایی از صفوف حزب با پرسش‌ها و واکنش‌های جدی روبه‌رو شده است.
بدون شک، پلنوم هجدهم حزب دموکراتیک خلق افغانستان یک تغییر عادی در مناسبات رهبری حزب نبود. ببرک کارمل به بهانه تداوی مریضی به مسکو فراخوانده شد و در غیاب او، مقدمات تغییر رهبری و تدویر پلنوم با حضور حلقات نزدیک به رهبری جدید فراهم گردید؛ پلنومی که اجندای اصلی آن کنار رفتن ببرک کارمل از رهبری حزب بود.
طبیعی بود که چنین شیوه‌ای از تغییر، به‌جای تحکیم وحدت و اعتماد متقابل، زمینه انتخاب‌های سلیقه‌ای، برخوردهای مبتنی بر تمایلات شخصی و جابه‌جایی کادرهای حزبی و دولتی بر مبنای نزدیکی به حلقه جدید رهبری را فراهم سازد. پیامد چنین رویکردی، تضعیف اعتماد، دلسردی کادرهای باسابقه، کاهش روحیه مسئولیت‌پذیری و عمیق‌تر شدن نارضایتی و اعتراض در میان اعضای حزب بود.
در نتیجه، در اجرای برخی فیصله‌ها و برخوردهای مسئولین حزبی نیز دوگانگی و تفاوت دیدگاه‌ها پدید آمد که تأثیر آن به‌وضوح در سازمان‌های حزبی مشاهده می‌شد.
تجربه شخصی من در ناحیه دهم حزبی
در همین ارتباط، می‌خواهم به یکی از رویدادهایی اشاره نمایم که خودم در آن حضور داشتم و مسئولیت مستقیم سازمانی آن را به عهده داشتم.
هنگام تدویر جلسات سازمان‌های حزبی نواحی شهر کابل، به‌ویژه در ناحیه دهم حزبی که منشی آن بودم، برای انتخاب نمایندگان کنفرانس حزبی شهر کابل مشکلات جدی به وجود آمده بود. این مشکلات، به‌خصوص در مراحل انتخاب نمایندگان، نشان‌دهنده وجود بی‌اعتمادی، اختلاف‌نظر و دوگانگی در میان اعضای سازمان‌ها بود.
به همین دلیل، در جلسه کنفرانس ناحیه دهم، دو تن از اعضای بیروی سیاسی حزب رفقا نوراحمدنورو وکیل نیز اشتراک ورزیدند تا جریان انتخاب نمایندگان برای کنفرانس شهر کابل را از نزدیک نظارت نمایند.
با وجود این نظارت، بحث‌ها و اختلاف‌نظرهای جدی در جلسه مطرح شد؛ اما سرانجام پس از گفت‌وگوهای اصولی و تبادل نظر، نمایندگان ناحیه برای اشتراک در کنفرانس شهر کابل در فضای رفیقانه انتخاب گردیدند.
در پایان جلسه، رفیق نوراحمد نورورفیق وکیل از چگونگی تدویر و نتیجه کار جلسه ابراز رضایت نموده و از اشتراک‌کنندگان و مسئولین ناحیه تشکر و قدردانی کردند
اما واقعیت این بود که مشکلات انتخاب نمایندگان، پیش از آن نیز در جریان تدویر جلسات سازمان‌های اولیه و انتخاب نمایندگان برای کنفرانس ناحیه وجود داشت. همین وضعیت سبب شده بود که در انتخاب نمایندگان برای کنفرانس شهر، حساسیت و بی‌اعتمادی بیشتری به وجود آید.
بایدگفت حتی شماری از اعضای بیروی سیاسی دربعضی نواحی نتوانستند بنا به چنین فصای عدم اعتماد آرای لازم را به دست نیا آورند و از انتخاب شدن به‌عنوان نماینده کنفرانس شهر محروم شدند. در پی این رویدادها، یکی ازمنشی های ناحیه نیز از وظیفه‌اش سبکدوش گردید.
سرانجام، با وجود تمام این دشواری‌ها و اختلافات، زمینه تدویر کنفرانس کمیته حزبی شهر کابل فراهم شد.
دیدار منشی‌های یازده ناحیه با داکتر نجیب‌الله
با توجه به مشکلاتی که در جریان انتخاب نمایندگان در نواحی مختلف شهر به وجود آمده بود، نگرانی‌هایی درباره چگونگی انتخاب نمایندگان برای کنفرانس سراسری حزب نیز وجود داشت؛ کنفرانسی که قرار بود نمایندگان سازمان‌های حزبی از سراسر کشور در آن اشتراک نمایند.
در چنین شرایطی، پس از اعتراضات و نارضایتی‌های مطرح‌شده و بررسی موضوع اشتراک نمایندگان منتخب از سوی ارگان‌های مربوط امنیت دولتی ( خاد )، تصمیم گرفته شد تا رفیق داکتر نجیب‌الله با منشی‌های یازده‌گانه نواحی شهر کابل دیدار و تبادل نظر نمایند.
جلسه در کمیته مرکزی حزب، با حضور داکتر نجیب‌الله، منشی عمومی حزب دموکراتیک خلق افغانستان ــ که در آن زمان هنوز نام حزب تغییر نکرده بود ــ و مشاور روسی ایشان دایر گردید. ورفیق نسیم جویا معاون کمیته حزبی شهر کابل بجای رفیق ظهور رزمجو منشی کمیته که بخاطر کاندیداتوری رهسپار یکی ازولایات بودندماراهمراهی نمودند،
جلسه با صحبت های صمیمانه رفیق نجیب آغاز، وبعد به ترتیب از منشی ناحیه اول الی ناحیه یازدهم درباره چگونگی انتخاب نمایندگان و مشکلات موجود پرسش شد و سپس گزارش منشی‌های نواحی دیگر نیز استماع گردید تا نوبت به گزارش ناحیه دهم رسید.
در آن هنگام، داکتر نجیب‌الله از من پرسید:
«رفیق فخری، تو درباره نمایندگان ناحیه خود چه گفتنی داری؟»
با احترام از جایم برخاستم و گفتم:
«رفقا خودآگاهانه کاندید شده‌اند و مطابق طرزالعملی که وجود داشت، انتخاب گردیده‌اند.»
ایشان پرسیدند: «نظر خودت چیست؟»
پاسخ دادم:
«اراده سازمان ما، اراده حزب ما است؛ هر آنچه حزب تصمیم بگیرد، ما عملی می‌نماییم.»
ایشان گفتند: «خوب، بفرمایید.» اما درسیمای شان رضایت دیده نمیشد.
هنگامی که نوبت به ناحیه یازدهم رسید، منشی ناحیه، بانوی فرهیخته نجیبه آرش، خواست گزارش خود را ارائه نماید؛ اما داکتر نجیب‌الله خطاب به ایشان گفت:
«ناحیه ترا من تضمین می‌کنم، بنشینید.» شاید این برخورد صمیمانه بخاطر حرمت گزاری بمقام زن بوده باشد.
سرانجام همه منتظر بودیم تا ببینیم داکتر نجیب‌الله در جمع‌بندی این گزارش‌ها چه خواهد گفت.
پس از شنیدن توضیحات مربوط به مشکلات انتخاب نمایندگان در سازمان‌های حزبی، ایشان به نواقص و کمبودهای موجود در این روند اشاره نمودند و یادآور شدند که چون این شیوه انتخاب برای سازمان‌ها تجربه‌ای تازه بوده است، طبیعی است که در جریان اجرای آن نارسایی‌هایی به وجود آمده باشد. سپس برای جلوگیری از تکرار چنین مشکلاتی در آینده، رهنمودهایی ارائه کردند.
در ادامه، از کار و تلاش منشی‌های نواحی ابراز تشکر و قدردانی نموده و سه تصمیم مهم را اعلام کردند:
نخست: به دلیل اهمیت و مسئولیت‌های سنگین وظایف منشی‌های نواحی، معاش ماهانه آنان از پنجهزارافغانی به ده هزارافعانی افزایش یابد.
دوم: تعیین و برکناری منشی‌های نواحی از نومنکلاتور موجود دالانشای کمیته مرکزی به نومنکلاتور بیروی سیاسی ارتقا داده شود.
سوم: از فردای همان روز، برای هر یک از منشی‌های نواحی یک عراده موتر والگا در پهلوی موترهای موجودنواحی افزودوبه اختیار قرار گیرد.
پس از اعلام این تصامیم، جلسه خاتمه یافت و ما با مسئولیت آمادگی برای تدویر کنفرانس کمیته حزبی شهر کابل، جلسه را ترک میکردیم رفقای منشی سوال رفیق نجیب وجواب من پرسش انگیز شده بود بعد جروبحث کوتاه دردهلیز راهرو کمیته مرکزی بودکه رفیق جویا جواب مرا پرنسیپی ارزیابی وبحث ها ختم شد.
این رویداد برای من از چند جهت قابل تأمل بود؛ از یک‌سو، مشکلات انتخاب نمایندگان و اختلاف‌نظرهای درون‌سازمانی به سطح کمیته مرکزی رسیده بود و از سوی دیگر، رهبری حزب برای رفع نواقص تشکیلاتی و تقویت جایگاه منشی‌های نواحی اقداماتی را اعلام نمود.
اما پرسش اساسی همچنان باقی بود: آیا با چنین تدابیر اداری و تشکیلاتی می‌توان بی‌اعتمادی و نارضایتی‌های عمیقی را که در نتیجه شیوه تغییر رهبری و برخوردهای بعدی در صفوف حزب به وجود آمده بود، برطرف ساخت؟
اکنون باگذشت زمان وقتی به آن روندوسه تصمیم اعلام‌شده ازسوی جناب داکترنجیب رهبرحزب آن زمان می اندیشم این پرسش در ذهنم مطرح می‌شود که چرا درست در چنین مرحله‌ای، یعنی زمانی که نارضایتی‌ها، اختلاف‌نظرها و بی‌اعتمادی در میان کادرهای حزبی آشکار شده بود این امتیازات در نظر گرفته شد، افزایش معاش منشی‌های نواحی، ارتقای جایگاه تشکیلاتی آنان به نومنکلاتور بیروی سیاسی و توزیع موترهای والگا درظاهر میتوانست به عنوان‌ توجه‌ به‌ اهمیت وظایف و مسئولیت‌آنان تعبیرنمود،اماازمنطر سیاسی وتشکیلاتی احتمال دیگری نیز قابل تأمل است،آیا این تصمیمات صرفا باهدف تقویت اداره سازمان‌های حزبی اتخاذشده بودیادران شرایط حساس جنبه جلب حمایت،ایجاد رضایت وحتی اگربدبینانه فکرکنم نوعی تطمیع کادرهای مسئول رانیزدرخودداشت،بویزه آن که اين امتيازات درزمانی اعلام‌شد که رهبری جدیدبانارضایتی های درصفوف حزب ومشکلاتی در روند انتخاب نمایندگان روبروبود،بنابراین نمی توان احتمال این رانادیده گرفت که چنین تصمیماتی افزون بر اهداف اداری درراستای جلب اعتمادوهمراهی منشی‌های نواحی وکاهش زمینه اعتراضات نیزدرنطر گرفته شده باشد دراین جا یک پرسش اساسی باقی می ماند،آیا تحکیم وحدت‌ حزبی ازراه امتیازات مادی وارتقا مقام کادرها امکان‌پذیر بود؟ یاریشه های اصلی نارضایتی، نیازمند برخورد اصولی، شفافیت در تصمیم‌گیری‌ها واحترام به اراده جمعی سازمان‌های حزبی بود؟
تجربه دوره نشان دادکه برای حفظ وحدت واعتماد دریک تشکیلات سیاسی،امتیازات اداری ومادی به تنهایی کافی نیست،آنچه اهمیت دارد،اعتماد متقابل، عدالت تشکیلاتی ومشارکت واقعی اعضا در تصمیم گیری هاست که نتایج درکنفرانس حزبی فعالین شهرکابل هویدا بود.
این بخش از خاطرات را به‌عنوان بخشی از چشم‌دیدها و تجربه شخصی خود خدمت دوستان ارائه می‌دارم. ادامه این رویدادها، به‌ویژه چگونگی تدویر کنفرانس کمیته حزبی شهر کابل و آنچه در مراحل بعدی اتفاق افتاد، موضوع بخش بعدی این خاطرات خواهد بود
.
.
کنفرانس کمیته حزبی شهر کابل؛ چالش‌های انتخاب نمایندگان و نخستین نشانه‌های مداخله در روند تشکیلاتی
.
سرانجام موعد برگزاری کنفرانس حزبی کمیته شهر کابل، به‌منظور انتخاب نمایندگان برای کنفرانس سراسری حزب دموکراتیک خلق افغانستان، فرا رسید.
در آن مقطع، ساختار درونی حزب با جناح‌بندی‌های عمیق و ریشه‌دار میان دو جناح خلق و پرچم مواجه بود. افزون بر آن، در درون جناح پرچم نیز دو گرایش عمده شکل گرفته بود: نیمی از اعضا و هواداران همچنان از رهبری ببرک کارمل حمایت می‌کردند و در سوی دیگر، جناح تازه‌برآمده از تحولات پلنوم هجدهم، به رهبری داکتر نجیب‌الله، قرار داشت که از حمایت مشاوران شوروی نیز برخوردار بود. در چنین فضایی، حرکات و فعالیت‌های تشکیلاتی اعضا زیر نظارت دقیق دستگاه‌های امنیتی قرار داشت.
این وضعیت، روند انتخاب نمایندگان را با دشواری‌های جدی روبه‌رو ساخته بود. در مواردی، هنگام انتخاب نمایندگان هوادار ببرک کارمل، میان برخی از هواداران داکتر نجیب و اعضای جناح خلق، تفاهم و همکاری‌هایی به وجود می‌آمد که در نتیجه آن، یکدیگر را حمایت می‌کردند و مانع انتخاب نمایندگان مورد نظر هواداران کارمل می‌شدند. به این ترتیب، روندی که می‌بایست بر اساس اصولنامه و طرزالعمل تشکیلاتی پیش برود، گاهی تحت تأثیر ملاحظات جناحی و توافق‌های قبلی قرار می‌گرفت.
در کنار این دشواری‌ها، موضوع دیگری نیز نگرانی مرا برانگیخته بود.
چند روز پیش از برگزاری کنفرانس، منشی کمیته حزبی شهر کابل که عضویت بیروی سیاسی را نیز داشت، با من ملاقات کرد. ایشان فهرستی از رفقای منتخب ناحیه برای اشتراک در کنفرانس شهری را به من سپرد و اظهار داشت که اداره امنیت دولتی (خاد) با حضور تعدادی از آنان در کنفرانس موافق نیست. سپس نظر مرا در این زمینه جویا شد.
در پاسخ گفتم:
«رفیق …….! شما بهتر از من می‌دانید که بر اساس اصولنامه و طرزالعمل چگونگی انتخاب نمایندگان کنفرانس‌های حزبی، هیچ مقامی حق ندارد مانع حضور نمایندگان منتخب در کنفرانس شود. این رفقا از طریق روند تشکیلاتی انتخاب شده‌اند و اداره امنیت دولتی (خاد) حق ندارد در چنین موضوعی مداخله یا درباره آن تصمیم‌گیری کند.»
ایشان از من خواستند که به‌گونه‌ای با این رفقا صحبت کنم تا فضای جلسه مکدر نشود.
در پاسخ گفتم که این رفقا از کادرهای آگاه، بافرهنگ و اصول‌گرا هستند و اطمینان دارم اگر نظری داشته باشند، آن را به شیوه‌ای منطقی و اصولی مطرح خواهند کرد. بنابراین، نمی‌توان صرف بیان دیدگاه و اعتراض اصولی آنان را ماجراجویی تلقی کرد.
ایشان پرسیدند: «شما تضمین می‌کنید؟»
گفتم: «رفیق …..! مسئولیت در این مورد فردی است. حتی رفقا نمی‌توانند برادر خود را تضمین کنند.»
با لبخند پرسیدند: «منظورت کیست؟ برادران مرا که می‌شناسی، حزبی‌های خوبی هستند!»
گفتم: «رفیق …..! منظورم رفیقی که امروز از تمام قدرت حزبی و دولتی برخوردار است، برادرش را که خود نیز عضو حزب بوده، نزد دشمنان ما، به پنجشیر و نزد احمدشاه مسعود رفته است تضمین کرده نتوانست. حالا من که یک منشی ناحیه هستم، چگونه می‌توانم رفتار و عملکرد دیگران را تضمین کنم؟»
ایشان به این موضوع توجه چندانی نکردند و گفت‌وگو پایان یافت.
در مسیر بازگشت به دفتر کارم، در داخل موتر با خود می‌اندیشیدم که گویا از این پس، طرزالعمل‌های اداره امنیت دولتی قرار است در ساختار حزبی تطبیق شود و اگر این روند ادامه یابد، حزب به‌تدریج به جای یک سازمان سیاسی و تشکیلاتی، به اداره‌ای تابع دستگاه‌های پولیسی مبدل خواهد شد.
پس از رسیدن به دفتر، موضوع چگونگی آمادگی برای کنفرانس شهری با مسئولان شعبات ناحیه تبادل نظرنمودم. آنان از کادرهای آگاه و فرهیخته‌ای بودند که با روحیه مسئولیت‌پذیری، درباره بسیج و انتقال نمایندگان برای اشتراک در کنفرانس روز بعد، در تالار پولی‌تخنیک کابل، . با روحیه‌ای عالی، آمادگی و اطمینان خود را برای انجام وظایفی که بر عهده داشتند، ابراز نمودند.
سرانجام آن روز سپری شد و فردای آن، در وقت معین، منتظر حرکت و حضور نمایندگان ناحیه در محل برگزاری کنفرانس شدیم.
خوشبختانه تا این مرحله همه امور مطابق انتظار پیش رفته بود؛ اما در محل ورودی تالار، مشکل دیگری وجود داشت. ازدحام همراه با سروصدا و اعتراض برخی از نمایندگان، ورود اشتراک‌کنندگان را تا اندازه‌ای به تأخیر انداخته بود. از یک‌سو، ورود نمایندگان بر اساس نوبت و شماره نواحی صورت می‌گرفت و از سوی دیگر، نام هر یک از اعضا باید با فهرست اداره خاد مطابقت داده می‌شد. چنانچه نام نماینده‌ای در آن فهرست وجود نمی‌داشت، اجازه ورود به تالار برایش داده نمی‌شد.
به همین دلیل، اعتراض‌هایی از سوی برخی نمایندگان مطرح می‌شد که ریشه در ملاحظات اصولی داشت.
سرانجام نوبت به ناحیه ما رسید. من همچنان نگران بودم که مبادا آن هجده نفری که فهرست نام‌هایشان چند روز پیش به من سپرده شده و اداره امنیتی با حضورشان موافقت نداشت، اجازه ورود نیابند.که متاسفانه همه نام ها به گونه دقیق درخاطرم باقی نمانده است اماتاجائی که حافظه یاری می کند نام شمار ازآنان که به یادم دارم چنین است:
رفقای متخصین موسسات صحی داکتر عبدالرشیدغنی، داکتر زمریانی، رفقا عبدالله(شادان) رئیس تلویزیون افغانستان، زلمی رزمی منشی حزبی ریاست افغانفلم ،عبدالواحد( صلحجو) مسئول شعبه کنترول ونظارت کمیته حزبی ناحیه دهم ،بانو روح افزا یکی ازکارگران شایسته وقهرمان کار فابریکه خانه سازی،احمد علی کارگر ریاست کامازها،
این نام، نام هاي است که اکنون به یاددارم نه فهرست کامل 18 نفر.
به همین دلیل، در نزدیکی دروازه ایستادم و با نگرانی منتظر نتیجه بودم.
خوشبختانه، برخلاف نگرانی من، همه نمایندگان ناحیه دهم اجازه ورود یافتند. بدون تردید، در این میان نقش و نفوذ رفیق منشی کمیته شهرما نیز می‌توانست مؤثر بوده باشد.
با روحیه‌ای عالی وارد تالار شدیم. برای ناحیه ما جایگاه معینی در مقابل میز هیئت رئیسه در نظر گرفته شده بود و نمایندگان در محل‌های تعیین‌شده خود قرار گرفتند.
در آن لحظه دیگر از بابت حضور نمایندگان ناحیه دهم نگرانی نداشتم.
پس از استقرار هیئت رئیسه و فراهم‌شدن آمادگی‌های لازم برای آغاز کار کنفرانس، رفیق داکتر نجیب‌الله وارد تالار شد، زمانیکه.داکترنجیب باهمان ابهت ووقاروقامت رسای همیشگی وارد تالارشد شماری ازنمایندگان باشوروشوق وعده ای دیگر باحالتی ازتردید ودودلی،بکف زدن های خود ازاو استقبال کردند،تفاوت درچگونگی این استقبال خود به خودی بازتاب دهنده فضای حاکم برجلسه وبیانگر دیدگاه ها واحساسات متفاوت نمایندگان نسبت به حصوراو بود.
اما هنگامی که به اطراف تالار نگاه کردم، فضای متفاوتی را مشاهده نمودم. تالار بیش از آن‌که فضای یک کنفرانس حزبی را تداعی کند، حال‌وهوای یک محیط شدیداً امنیتی و نظامی را به خود گرفته بود. در گوشه‌وکنار، افراد وابسته به خاد با مخابره‌ها و دستگاه‌های ارتباطی خود مستقر بودند و پیوسته در رفت‌وآمد و مراقبت به نظر می‌رسیدند. این وضعیت، با فضای نسبتاً باز جلسات و کنفرانس‌های گذشته تفاوت آشکاری داشت.
به هر صورت، پس از آن‌که رفیق منشی کمیته شهر درباره آغاز کار جلسه و چگونگی پیشبرد آن نظرخواهی کرد، یکی از نمایندگان ناحیه دهم، رفیق شیرعلی (سهاک)، دست بلند کرد و اظهار داشت:
«رفیق عزیز! شما که حق پیشبرد کار این جلسه را ندارید.»
این سخن برای بسیاری از اشتراک‌کنندگان غیرمنتظره بود و تعجب آنان را برانگیخت؛ زیرا رفیق منشی کمیته حزبی شهر کابل بود بطورمعمول همه جلسات گمیته شهری را رهبری می‌کردند و انتظار می‌رفت که جلسه را پیش ببرد.
در همین هنگام، رفیق نور با لبخند پرسید:
«رفیق عزیز، پس چه کسی باید جلسه را پیش ببرد آخر جلسه مربوط به شهراست؟»
رفیق شیرعلی (سهاک) در پاسخ گفت:
«من به رفیق منشی احترام دارم، اما احترام به اصول از هر چیز دیگری بالاتر است. رفیق گرامی ما یعنی منشی کمیته حزبی شهر، از شهر کابل به‌عنوان نماینده انتخاب نشده، بلکه نماینده ولایات است. بنابراین، بهتر است معاون کمیته حزبی شهر کابل، پیشبرد جلسه را به عهده بگیرد.»
این سخن، در واقع، نخستین اعتراض آشکار و اصولی در آغاز کار کنفرانس بود؛ اعتراضی که به صلاحیت و مشروعیت تشکیلاتی پیشبرد جلسه ارتباط می‌گرفت و نشان می‌داد که با وجود فضای سنگین امنیتی و حساسیت‌های جناحی، هنوز اعضایی بودند که بر رعایت اصول و مقررات حزبی تأکید می‌کردند.
در اینجا لازم می‌دانم تأکید کنم که آنچه در این بخش از خاطرات بازگو کردم، بر اساس مشاهدات مستقیم و حضور خودم در جریان رویدادهاست. برای من، اهمیت این لحظات تنها در چگونگی برگزاری یک کنفرانس حزبی خلاصه نمی‌شود؛ بلکه در آن است که چگونه ملاحظات جناحی، مداخلات امنیتی و اختلاف بر سر رعایت اصول تشکیلاتی، فضای یک روند سیاسی را تحت تأثیر قرار داده بود.
ادامه این رویداد و چگونگی برخورد هیئت رئیسه با این اعتراض، خود بخش دیگری از ماجرایی است که در ادامه خاطرات به آن خواهم پرداخت.
ادامه دارد
نوشته‌ای سنجیده آی رفیق فخری عزیز، شجاعانه و قابل تأمل است. ارج‌گذاری به شخصیت‌های تاریخی به معنای چشم‌پوشی از کاستی‌ها و اشتباهات آنان نیست. داکتر نجیب‌الله با همه خدمات، شایستگی‌ها و محبوبیتی که داشت، باید در ترازوی نقد منصفانه تاریخی نیز سنجیده شود. تاریخ‌نگاری واقعی نه بت‌سازی است و نه تخریب شخصیت؛ بلکه بازگویی صادقانه دستاوردها، اشتباهات و واقعیت‌هاست. به‌ویژه روایت تجربه‌های مستقیم کادرهای باسابقه حزب، می‌تواند در روشن‌شدن زوایای ناگفته تاریخ حزب دموکراتیک خلق افغانستان نقش ارزشمندی داشته باشد. بی‌صبرانه منتظر ادامه این نوشته های روشنگرانه هستیم.
باید تأکید کرد که نقد و بازنگری تاریخی زمانی ارزشمند و حیاتی است که با هدف اصلاح مسیر گذشته و روشن‌ساختن راه آینده صورت گیرد. متأسفانه، بخشی از نوشته‌ها و نقدهای امروزی نه بر پایه واقعیت و صداقت، بلکه متأثر از عقده‌های شخصی، تعصبات، گرایش‌های فردی و تلاش برای سفیدنمایی اشخاص مورد علاقه نویسندگان است؛ تا جایی که گاهی به تحریف تاریخ، جعل واقعیت و اتهام‌زنی نیز متوسل می‌شوند.
انتقاد سالم، یکی از اصول اساسی احزاب طراز نوین است؛ اما انتقاد با هدف عقده‌گشایی، تسویه‌حساب شخصی و تخریب دیگران، نه نقد است و نه سازنده. نقد واقعی باید در خدمت تکمیل اهداف، اصلاح اشتباهات و هموارساختن راه آینده باشد.
بیش از سه دهه است که درگیر جنگ‌های داخلی، اتهام‌بندی‌ها و تسویه‌حساب‌های سیاسی با یکدیگر هستیم؛ حاصل این همه جز افزایش فاصله‌ها، پراکندگی نیروها و تضعیف صفوف ما چه بوده است؟ آیا زمان آن نرسیده که از گذشته درس بگیریم و به‌جای زنده نگه‌داشتن اختلافات، برای تشکل، همگرایی و وحدت نیروهای مترقی تلاش کنیم؟
رسالت امروز ما تخریب یکدیگر نیست؛ رسالت ما ساختن پل‌های وحدت، تقویت همبستگی و فراهم‌ساختن زمینه مبارزه مشترک برای آینده‌ای روشن است. نباید با نام نقد گذشته، راه آینده را دشوارتر و صفوف نیروهای مترقی را پراکنده‌تر سازیم.
انجنیر محمدامان عثمان
من کاملا با دیدگاه شما در رابطه به کادر های رهبری حزب ودولت هم نظر هستم .مد نظر داشت کار حزبی مسله مهم است ولی مهمتر از ان تحکیم ارزش های اصولی حزب دموکراتیک خلق افغانستان، تقویت نظام دولتی مطرح شده در جامعه افغانستان و جهان بود واست .از این دریچه باید فعالیت کادر های رهبری حزب دموکراتیک خلق افغانستان ارزیابی و نتجه گیری کرد
جمالناصر سرلوړی
رفیق منشی صاحب فخری عزیز وګرامی
انتظار داریم که شما ورفقای که در فعالیت های سیاسی پیش قدم بودن در مورد کار فعالیت سرسپردګی ونواقص کاری مسولین درجه یک همانطوری که شما نوشتید باکمال احترام ولی دیدګاه انتقادی که اصل زرین دیموکراسی واقعی است چیزی بخوانیم ودر روشنائی بیشتر وبیشترتر قرارګیریم قلم شما همیشه رنګین
Zalmay Razmy
توضیح عالی و ارزشمند فخری عزیز!
متأسفانه وافعیت تلخ این است که در سال‌های اخیر، عده‌ای از افرادی که ادعای تربیت و اصلاح جامعه را دارند، خود هنوز نتوانسته‌اند خویشتن را تربیت کنند.
این آقایان با اختلاف‌افکنی‌های ناسالم، رقابت‌های عقده‌مندانه، تناقض‌های ذهنی، حسابگری‌های جاه‌طلبانه، دوست‌بازی، دشمن‌پنداری و روحیه انتقام‌جویی، افراط‌گرایی،
«خداسازی» و «شیطان‌سازی»، دسیسه‌گری، سیاست‌بازی و رفتارهایی از این دست، فضای مجازی را به محیطی زهرآگین و مسموم تبدیل کرده‌اند؛ تا جایی که گاه کار به پرخاشگری، فحاشی و حتی اوباش‌گری می‌کشد.
چنین رفتارهایی واقعاً مایه تأسف است و دل هر انسان علاقه‌مند به سیاست و سرنوشت جامعه را به درد می‌آورد.
Najib Yunusy
فخری عزیز ، ارزومندم سلسله این تجارب را که دامن دراز دارد ، ادامه دهید. یکی از این برخورد باتحکم در برابر خودت در کنفرانس حزبی شهر کابل در تالار ادیتورم پولیتخنیک (اگر اشتباه نکرده باشم ) بود که خودت با قاطیعت در برابر دکتور نجیب موضع یک حزبی اصولی و باشرافت را توضیح دادی. جالب این بود که در این کنفرانس اخراج منشی سازمان اولیه وزارت اوقاف بخاطر انتقادی که کرده بود توسط رفیق ظهور اعلام گردید ، گویا اینکه در جریان تفریح ییروی اجراییه کمیته شهر کابل جلسه اوپراتیفی را دایر و رفیق مذکور اخراج شد که خشم عمومی را در قبال داشت. اوج نقض اصول حزبی و دیکتات در این کنفرانس از جانب رهبری به وضوح نمایان بود
Zuber Sherzad
فخری عزیز !
از برخورد خشن او به کارگران خبر داشتم اما خبرنداشتم که درساحه نفوذ شما و درحضورشما چنین اتفاق افتاده ، از این جلسه رفیق کارگر که ریس خانه سازی بوده درانجا حضورداشت به من در بلاک ۱۲۹ مکروریان سوم درخانه خود حکایت کرد .
قلم ات پر رنگ باد
Malek Lakanval
متآسفانه دکتور نجیب الله آنقدر غرق قدرت و خود خواهی بود که در ارگ ریاست شورای انقلابی به خانواده محترم رفیق زنده یاد کارمل بزرگ دشنام داده و آغه جان خانم اول کشور را اخطار داد تا زودتر از ارگ خارج شود .
اگر منصفانه عرض شود خود رفیق کارمل میخواستند تا نجیب آهسته آهسته رشد کند و به مقام منشی عمومی برسد اما افسوس که قدرت وی را تا جنون رسانده بود . قلم شما رفیق عزیز فخری صاحب گران آرج رنگین و نویسا باد .
Hakim Karanzai
رفیق فخری عزیز،این چنین برخورد ها نتنها با شما بلکه با اکثریت اعضای رهبری سازمانها یا توسط خود جناب وبا توسط گروپ شان که‌معمولا”افراد معلوم الحال وموقف طلب ،جاه طلب وتصادفی بودند ،صورت گرفته بود که من وبرادر بزرگوارم وخواهرم در‌جنب هزار ها رفیق از این گونه برخورد ها بدور نماندیم .ولی هرقدر روی این مسایل اتکا’نماییم و بنویسیم ،زمینه تخریب توسط بکعده دشمنان ما مساعدتر میگردد،همان جنایات واشتباهات بود که امروز از وطن بدور هستیم ودر عالم مهاجرت قرار داریم.مبدانم که روان هریک ما متا’ثر از نا رفیقی ها، عهد شکنی ها وناجوانمردی های رفقای خودمان آست ولی راه حل تنها انسجام وطنپرستان واقعی است که باید در این زمینه تلاش نمود،صحت وسلامتی برایتان اررومندم.
Bismillah Bismil
درود های بیکران نثار شما رفیق فخری عزیز !
خوشبختانه که در برخی از این جلسات من هم که مسولیت منشی جوانان ناحیه دهم را داشتم و از تجارب شما زیاد آموخته ام اشتراک داشتم و تمام حرف های شما را تایید میکنم
امیدوارم، تقاضا می‌کنم که این مشاهدات و تجارب تانر ادامه دهید رفیق فخری عزیز
Zalmay Razmy
دوست ارجمند و دیرینه فخری عزیز!
با درود فراوان!
شما از جلسه تاریخی‌ای یاد کردید که پس از پلینوم هجدهم کمیته مرکزی، در تالار رادیو و تلویزیون دایر شده بود. من و آقای واحد نظری، رئیس افغان‌فلم، نیز در زمره مسئولان حزبی و دولتیِ ارگان‌های جمعی، در این جلسه حضور یافته بودیم.
در کنار مطالبی که شما یادآوری کردید، می‌خواهم نکته‌ای را که خودم از آن جلسه به خاطر دارم، با شما در میان بگذارم.
در داخل تالار، جفسر بادیگارد داکتر نجیب‌الله و چند تن از کارمندان خاد، تمام حرکات اشتراک‌کنندگان جلسه را زیر نظر داشتند و فضای ترس و نگرانی بر جلسه حاکم بود.
آنچه از سخنان داکتر نجیب‌الله در آن جلسه به یادم مانده است، به عرض می‌رسانم:
ایشان چنین گفت:
«من به تمام اشتراک‌کنندگان پلینوم هدایت دادم تا همین امروز به ولایات خود بروند و فیصله‌های پلینوم را هرچه زودتر به گوش مردم برسانند.
من خودم به اینجا آمده‌ام، زیرا شماها به‌مثابه دهان و زبان حزب و دولت هستید و این وظیفه شماست که با استفاده از ارگان‌های تبلیغی‌ای که در اختیار دارید، فیصله‌های پلینوم را به وجه احسن به گوش مردم برسانید.
قبل از آن‌که در مورد برکناری ببرک کارمل از مقام رهبری حزب چیزی بگویم، پرسشی از شما دارم: از رهبران دولتی پیش از کارمل، چه کسی زنده مانده است؟ مگر همه کشته نشده‌اند؟ همین‌طور، در کشورهای منطقه نیز پس از برکناری رهبران، هیچ‌یک از آنان زنده نمانده‌اند؛ اما کارمل زنده است و با عزت و احترام هنوز در مقام رئیس شورای انقلابی باقی مانده است. بیست هزار افغانی معاش برایش تعیین شده و در دهن دروازه‌اش پهره‌دار موظف شده است. دیگر چه کاری برایش می‌کردیم؟
مرا مجبور نسازید که جانش را لچ کنیم و در چهارراهی ایستادش کنیم…»
و از این قبیل سخنان.
در جریان جلسه، یکی از اشتراک‌کنندگان پرسشی را مطرح کرد که متأسفانه متن و محتوای آن اکنون به یادم نمانده است. داکتر نجیب‌الله با خشونت و تندی به او پاسخ داد.
در همین هنگام، جفسر که در گوشه‌ای نشسته بودم، از من پرسید:
«این آدم چه نام داشت؟»
در پاسخ گفتم: «من او را نمی‌شناسم.»
این‌ها نکاتی است که از آن جلسه و سخنان داکتر نجیب‌الله در خاطرم باقی مانده و لازم دانستم به‌عنوان بخشی از خاطرات و مشاهدات شخصی‌ام با شما در میان بگذارم.
Najib Yunusy
تاریخ چقدر بی رحم است. نجیب غافل از ان بود که روزی خودش در چهارراهی طعمه گرگان درنده میشود. او تا توانست به مولای خود اهانت کرد و پاس ان همه بزرگی که کارمل در حق او و سایرین کرده بود ، ندانست
Salem Fakhri
گرانقدرم زلمی جان رزمی، ازینکه بااحساس مسئولیت گزارش راتامرحله تکميلي پیگیری کردند،صمیمانه تشکرمینمایم درحقیقت شما بااین حرکت نه تنها ادای دین کردید،بلکه مسئوليت وجدانی واخلاقی وانسانی خویش رانیزبه گونه شایسته به جا اوردید،سپاس ازاین احساس مسئولیت و تعهد ارزشمندتان.شادباشید
Malek Lakanval
نجیب که میخواست جان کارمل را لچ کند و در چهاراهی ایستاده کنند که نتوانستند چنین کاری را انجام دهند زیرا او میدانست که در پهلوی جان کارمل هزاران پرچمدار آصیل قرار دارند و جان های خودرا فدای کارمل بزرگ می‌کردند .
تاریخ نشان داد که جان کی لچ و در چهاراهی آویزان بود متآسفانه .
کارمل بزرگ بود و سترگ ؛
پاکیزه بود و مهذب .
نجیب الله آگاهانه تیشه را در پای حزب محبوب مان زد تا خود و ماها را به سرنوشت تلخ روبرو ساختند .
رفیق نجیب الله خود میدانستند که کارمل بزرگ در قلب هزاران پرچمدار و متحدین حزب مان ، زحمتکشان کشور و نیروهای ترقی خواه منطقه جای عمیق دارند ولی قدرت خواهی و مقام پرستی ایشان را تا سرحد دیوانه گی رسانده بود .
Hafiz Ravand
درود بر رفیق رزمی گرامی ، باور کنید که صفوف وفادار به کارمل عزیز هیچگاهی تا این سرحد گمان نمیکردند که نجیب لوچک ، کوچگی ، بازاری وفاشییت سبک دهن بوده باشد ، گرچه دو نفر از اعضای دفتر سباسی نجیب به پرسشهای من اینگونه پاسخ دادند : که با نجیب نمیشد کارکرد ، از نگاه تمکین و روحیه رفیقانه با کارمل اصلن قابل مقایسه نبود . چونانی که بد دهن وبی پرنسیپ بود ، ترسو وبزدل نیز بود ، درست چیزی که آزمایش گردید .
Khalil Asra
رفیق ببرک کارمل در عرصه‌های گوناگون مبارزه سیاسی، سازمان‌دهی تشکیلاتی و اداره کشور، تلاش‌های گسترده‌ای انجام داد. یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های سیاسی او، باور به وحدت حزب، همبستگی ملی و ضرورت مشارکت نیروهای گوناگون جامعه در اداره کشور بود. سیاست آشتی ملی، تلاش برای گسترش پایگاه اجتماعی نظام و تأکید بر همزیستی ملی، از جمله رویکردهایی بود که ریشه در دیدگاه سیاسی او داشت.
اما تاریخ مبارزات حزب دموکراتیک خلق افغانستان، تنها تاریخ دستاوردها نیست؛ تاریخ اشتباهات، انحرافات و ضربه‌های سنگین درونی نیز هست.
نخستین ضربه بزرگ به وحدت حزب را حفیظ‌الله امین با سیاست‌های انحصارطلبانه، تصفیه‌های خونین و برخوردهای مخرب خود وارد کرد. این روند نه‌تنها ساختار تشکیلاتی حزب را آسیب‌پذیر ساخت، بلکه زمینه گسترش شکاف‌های سیاسی و اجتماعی را نیز فراهم آورد.
پس از آن، در دوره رهبری داکتر نجیب‌الله، بار دیگر وحدت درونی حزب با چالش جدی روبه‌رو شد. به باور من، رویدادهای منتهی به پلینوم هژدهم و پیامدهای آن، یکی از تلخ‌ترین فصل‌های تاریخ حزب به شمار می‌رود. در شرایطی که حزب به تجربه سیاسی و تشکیلاتی قابل توجهی دست یافته بود و شعار «سرحدات را سطر می‌کنیم» نمادی از تلاش برای تقویت حاکمیت ملی و مقابله با مداخلات خارجی تلقی می‌شد، اختلافات درونی و تصمیم‌های رهبری، به‌جای تحکیم صفوف حزب، زمینه دوگانگی و پراکندگی بیشتر را فراهم ساخت.
محبوبیت رفیق ببرک کارمل و جایگاه او در میان بخش بزرگی از اعضای حزب، به‌ویژه پس از پلینوم هژدهم، بیش از پیش آشکار شد. بسیاری از کادرها و اعضای حزبی، آن رویداد را نه یک تحول عادی تشکیلاتی، بلکه ضربه‌ای جدی به وحدت سیاسی و آرمان‌های مشترک خود می‌دانستند.
با وجود این شکاف‌ها، شمار زیادی از اعضای آگاه، متعهد و فداکار حزب، تا آخرین روزهای حاکمیت، با شهامت از نظام دفاع کردند. آنان در شرایطی دشوار و در میان فشارهای داخلی و خارجی، سنگرهای خود را ترک نکردند؛ واقعیتی که نشان‌دهنده تفاوت میان وفاداری به آرمان‌های حزبی و تصمیم‌های متغیر رهبران سیاسی بود.
اما در کنار تمام این واقعیت‌ها، نمی‌توان از یک پرسش اساسی چشم‌پوشی کرد:
بزرگ‌ترین اشتباه سیاسی ببرک کارمل چه بود؟
از دیدگاه من، یکی از خطاهای مهم رفیق کارمل این بود که در گزینش و پرورش برخی افراد در ساختار رهبری، به اندازه کافی دوراندیشی نکرد. او به کسانی میدان و فرصت رشد سیاسی داد که بعدها نه‌تنها به اعتماد او پاسخ مثبت ندادند، بلکه با تصمیم‌ها و عملکردهای خود به وحدت حزب و ثبات حاکمیت ضربه زدند. به بیان دیگر، کارمل در تربیت و اعتماد به برخی چهره‌های سیاسی، خطرهایی را دست‌کم گرفت که بعدها بهای سنگین آن را حزب و کشور پرداختند.
این تجربه تاریخی یک درس بزرگ دارد: هیچ رهبری، هرقدر آگاه، مدبر و برخوردار از محبوبیت باشد، نباید سرنوشت یک جنبش سیاسی را به اعتماد شخصی و روابط فردی گره بزند. استحکام یک حزب در گرو نهادهای نیرومند، رهبری پاسخ‌گو، شایسته‌سالاری، تحمل دیدگاه‌های متفاوت و وحدت آگاهانه تشکیلاتی است.
رفیق ببرک کارمل را نه باید به دلیل اشتباهاتش از تاریخ حذف کرد و نه به خاطر خدماتش از نقد تاریخی مصون دانست. احترام به شخصیت‌های تاریخی زمانی معنا پیدا می‌کند که در کنار یادآوری دستاوردهای آنان، اشتباهات‌شان را نیز بی‌پرده بررسی کنیم.
تاریخ حزب دموکراتیک خلق افغانستان به ما می‌آموزد که دشمن خارجی زمانی می‌تواند بیشترین بهره را از یک جنبش سیاسی ببرد که آن جنبش از درون دچار اختلاف، بی‌اعتمادی و فروپاشی وحدت تشکیلاتی شده باشد.
وحدت حزب، وحدت ملی و استقلال سیاسی، با شعار تأمین نمی‌شود؛ این ارزش‌ها به خرد جمعی، صداقت سیاسی، شایسته‌سالاری و مسئولیت‌پذیری نیاز دارند.
بزرگی یک رهبر تنها در دستاوردهای دوران زمامداری‌اش خلاصه نمی‌شود؛ بلکه در توانایی او برای ساختن نسلی از رهبران آگاه، مسئول و وفادار به آرمان‌های مردم نیز سنجیده می‌شود.
Alim Akhgarnosh
آقای فخری!
سلام بر شما.بهتراست،سال و ماه این جلسه تاریخی رانیزبنویسید
.اماموضوع اصلی ،
نامردان هنگامیکه پرقدرت هستی بپابوست می ایندوتراپرستش میکنند،اما وقتی توان پیدا کنند ازعقب خنجرمیز نند.تاجایت رابگیرند.انهافراموش می‌کنند که،با کمک و دستگیری توباین مرتبط رسیده اند.چه کسی نمی‌داند که ،داکترنجیب اله در نقش محافظ(بادیگارد)ببرک کارمل،یکی ازوفادارترین چهره های نزدیک باوبود،وبنابرهمین دلیل مهمترین مقام دولتی بعدازکسب قدرت نصیب او شد.
منهم بیاد دارم که،درجلسه فعالین ارگانهای فعالین حزبی امنیت دولتی،وقتی مرحوم ببرک کارمل،روی ستیزتشریف آوردند،باشاره بسوی رفیق کارمل،باهیجان غیرقابل توصیف،همان شعار:موی سفید را فلکش رایگان نداد
این رشته را بنقدجوانی خریده است
مجلس را بشورواحساسات عمیقی سوق داد.
اما وقتی پای قدرت درمیان می آید چه نامردیهاییکه،برای رسیدن بقدرت انجام نمیشود؟
مسله،دوم اینکه:انحلال حزب ورفتن بطرف فعالیتهای مخفی در زمان داود،اگرچه ازطرف داکترنجیب اله بخاطر ضعف تواناییهای مرحوم کارمل مرتبط ساخته شده،اماحوادث رویدادهای بعدی بزرگی وقوت تحلیل ودرک عمیق اورابیان میکند.همه میدانند که،اگر کودتای پرازپرسش و ماجراجویانه ثورانجام نمیشد،داودخان چه بلایی را بالای انقلابیون می آورد؟ببرک کارمل،بعدازکودتای ثور،وقتی اززندان ولایت کابل بیرون کشیده میشد،باتعجب پرسیده بود که،چه واقع شده؟وقتی تفهیم شده بود که،کودتااجراشده،درجواب گفته بود مسولیت این ماجراجویی را کی بدوش میگیرد؟.اوبخوبی میدانستکه،چنین اقدامات ماجراجویانه،بدون مساعدت شرایط واشتراک مردم در نقش آفرینی حوادث ،عواقب سنگین دارد.تاربخ بعدی نشان داد که،چه اندازه دیداوعمق ستراتیژیک داشت..تنهااوبودکه میدانست،آینده ،خونین وتاریک است.افرادی مانندنجیب اله،امین،ترکی وسایرین دران سطحی ازپختگی سیاسی نرسیده بودند که،بتوانند عواقب این اقدامات توطیه کرانه ودسیسه امیزراپیشبینی کنند.
گذشت زمان بوضاحت نشان داد که،کارمل شخصیت تکرارنشدنی است.
Ahmad Shah Qadiry
شهرت و شخصیت انسان مبارز و راستکار وطن چون کارمل فقید چنان در شرائین مردم کشور و منطقه جا پیدا کرده بود و کرده که و حال هم دارد که با نیودش مبارزات چپ در منطقه رو به زوال گذاشت.
اکنون از مخالفان ایشان باید پرسید ؛ مملکت در چه حال است و چرا؟ کفایت می‌کند .
اگر وحدت حزب را دشمنان درونی حزب بنام رفیق برهم نمی زدند آیا چنینی که حال است ، می‌شد؟
اما توضیح شما رفیق فخری گرامی در روشنی حوادث خیلی مهم و با ارزش است.
اگر در خانه کس است
یک حرف بس است
فقط همین
Mir Alam Maihanyar
فخری عزیز درود برشما! که حقایق را مستند برملاساختید و منحرفین و اماتورهایکه درکنار دوکتورنجیب الله دارای موقف ومنافع خاص بودند اورا فرشته و گاهی هم قهرمان معرفی میکنند درحالیکه جناب شان حتی ازعیادت کنندگان مرحوم ببرک کارمل درحراس بودند وحتی آنهارا ازوظایف شان سبکدوش میکردند ازبیانات نجبب الله پس از کودتای پلینوم ۱۸ چنین برمیاید که اگر مقاومت مدبرانه وشجاعانه پرچمداران دلیروباشهامت سازمان های اولیه ، نواحی وادارات شهر کابل نمیبود نجیب الله نیز کمتر از حفیظ الله لعین نبود.
Sarmand Schahabuddin
آنچه داکتر نجیب به آدرس زنده یاد ببرک ‌کارمل قلقله کرده ناشی از همان خود خواهی خودش و بدون تردید دیکته مشاورین و سازمان استخباراتی شوروی ک گ ب و در کنار آن مشوره ها و تحریکات سلیمان لایق ، وکیل ، نظر محمد ، وطن جار و اپوچونست های دور و برش بودند که خورد ترین شان فقیر ودان و مضحک ترین شان اسحق توخی تا به امروز از یاوه سرایی دست نکشیده اند .
اقای نجیب چرا از خود یاد‌نکرد که حزب را ترک کرد و چه دلیل شد که دو باره برگشت .
مشکل ما پرچمی ها در نداشتن یک سند باارزش و کمک کننده در مورد قضایای درون حزبی ( تاریخ ) حزب است .
قلم تان صریر باد که با حرمت‌ بدون تاخت تاز قلم زده اید نه مثل دگران که زنجیر ها را می گسلند و دغدغه سر یاوه سرایی میکنند ، نکرده اید .
Hafiz Ravand
برداشت من این است که دوکتور نجیب از نگاه شخصیتی بسیار ادم کوچک و حامل اخلاق وکنش های فاشبستی قبیله افغان بوده است. در حالیکه حاکمیت خلقی امین وتره کی در مدت چه ناسزا وناروا به زنده یاد رفیق کارمل گفتند ولی آغا از شش جدی تاسبکدوشی رفیق کارمل هیچگاهی چه برضد امین ، دارودسته اش و مخالفین سرسخت حزب ودولت سبک سخن نگفته ، چونانی سنگین وبا تمکین بود و از نگاه فرهنگی اشراف زاده و شهرنشین رفنار وکردار وپندارش همسان وهمنوا بود . درود بر روان پاک کارمل عزیزما .
Muskin Sayad
قربان همان منشی های بی چشم و بی رو که در برابر رشوه علنی از اصول حمایت کردند .
Omar Faiz
رفیق فخری گرامی یادواره ها و خاطرات شما همه چشمدید ها و تاریخ زنده پنجاه سال اخیر است. نجیب با اعمال و کردارش خود را در دار آویخت و طن را ویران و صدها هزار نفر را آواره و سرگردان ساخت.
تن تان در امان و تندرست باد و عمر تان دراز و قلم تان پر رنگ تر باد رفیق عزیز.
Mir Kamwar
درودبه رفیق فخری ورفقایکه ابرازنظرنمودندچه موافقین کودتای پلینوم هجده‌وچه مخالفین.
درناحیه هفتم نیزاتفاقاتی افتاده بودورفیق ذکیه مسول کنترول نظارت ناحیه بود.
رفیقی ایکه والدینش به کانادارهسپارشدنداماذکیه جان ازوالدین گذشت اماازحزبش نه.
یادآوری نمایم که رفقای ناحیه ازآنچه اتفاق افتاده بودبنویسندعقب پرده وازعقب ترابیون به حضورمحترم رزمجومنشی کمیته شهرآن زمان.
یادآورمی شوم که سه تقدیرنامه به امضای شخص فقیدنجیب الله دارم به اثرکاردکردهایم اماهیچ گاه بنابر ، کج اندیشی ها، کج روشی ها وانحراف ازاصول حزبی شان آشتی نکردم به مبارزه ام ادامه دادم. دراداره ایکه یک دهه کارنمودم بعدازپلینوم‌ هواخواهان‌آن پلینوم دراداره چنرصدنفری پیش ازنه‌نفربیشترطرفدارنداشتند. امادساتیروتصامیم دیکته شده ( فرمایشی)بازوروتحدیدوآنهم نیم بندتوام بانارضایتی بودو…
Askar Nadjem
نگارش عالی رفیق فخری گرامی سوال که نزدم بود تقزیبآ حل شد. بخاطر دارید فراموش کردم جلسه فعالین شهر کابل و یا کنفرانس در تالار پلتخنیک تدویر گردیده بود که داکتر نجیب از شما سوال کرد؛ << رفیق سالم شما چی وعده بمن داده بودید و شما ایستادید ؟؟>> و از رفیق عظیم لمر سوال نمود که منشی کمیته مرکزی را کهیا انتخاب می نماید که رفیق لمر پاسخ داد پلینوم کمیته مرکزی!!!
بهر حالت از نظر من در آن زمان اکثریت رفقای حزبی شهر کابل نا رضایتی زیادی از وضعيت بوجود آمده داشتند. چنانچه هیچ یک از اعضای بیروی سیاسی به استثنای زنده نامانان ببرک کارمل ، دوکتورس اناهیتا راتب و محمود بریالی دیگران از نواحی شهر کابل به شمول منشی شهر رای نیاوردند و بالای کمیته های ولایتی مغایر اساسنامه تعمیل و به کنفرانس بحیث نماینده معرفی شدند. در ناحیه دوم حزبی سلیمان لایق عضو بیروی اجرائیه، نسیم جویا معاون کمیته حزبی شهرکابل، آدینه سنگین شاروال وقت به شمول منشی ناحیه رفیق آشنا به اکثریت آرا رد شدند. این خود بیانگر نارضایتی های رفقا در آن زمان بود. متآسفانه من و چند رفیق دیگر به استثنای یک ویا دو رای مخالف با اکثریت قاطع آرا بحیث نمایندگان ناحیه دوم حزبی در کنفرانس حزبی معرفی گردیم. متآسفانه در روز تدویر کنفرانس، ما را در کنفرانس راه ندادند و با زور ما را از محل بیرون کردند.. این هم بر خورد رهبری حزب در برابر نماینده های انتخابی نواحی بود. ناگفته نماند علاوه بر ما به تعدادی دیگری رفقا از نواحی دیگر حزبی شهر کابل نیز به کنفرانس اجازه داخل شدن را ندادند.
با درد و اندو اعتماد دیگر در حزب وجود نداشت و رهبری حزب دیگر توان رهبری حزب را نداشتند.
ناگفته نماند منشی را که گفتید سبکدوش شد روحش شار رفیق نصیر احمد صدیقی منشی ناحیه هفتم حزبی وقت بود. یادش گرامی باد
Mir Kamwar
من دراین موردیکه رفقادیدگاه های خودراشریک نمودندناگفتنی های زیادی دارم وهرگاه فرصت میسرشدشریک خواهم نمود…
درچوکات وزارت امنیت وریاست ایکه یک دهه ایفای وظیفه نمودم وبیشتردرامورسیاسی ، آموزشی وتربیتی وکمتراوپراتفی و…
Shafi Sediqi
به مثابه یک گزارش حزبی ؛ بسیار واقعبینانه و بی‌طرفانه و شریفانه ، ارائه می کنید که ما شاهدان زنده تاریخی آن دوران هستیم، ممنون تان
با وجودیکه بحیث پاین ترین مقام حزبی دولتی ” معاون سازمان حزبی انستیتوت دولتی طب کابل وقت و بعدن معاون فاکولته طب کابل و طب اطفال ؛ در زمان سبکدوشی شادروان کارمل به ولسوالی کجران ارزگان و آمدن شادروان کارمل به شکل عمدی به ننگرهار تبدیل شدم که به هردو وظایف نرفتم و در وظایف خود در کابل باقی ماندم یک داستان طولانی است
Hafiz Ravand
همچنانی که سپاس گذارم از یاد داشت ومتاسفم که جای وظایف امنیتی خاد را تهدید ، شکنجه روانی ، توطئه واتهام وارد نمودن بر بهترین حزبی های کارملیست را گرفته بود که سرانجام همه چیز را به باد فنا دادند و نجیب را هم زیر دار تالبانی فرستادند و امروز مثل خر عرعر میکشند که وای رفیق نجیب ، وای رفیق نجیب . قابل بیان است که افزون بر چوکره های امنیت و حزبی های جارچی ونشخوار کننده تفاله های فاشیستان قبیله افغان ، شیاد دیگری بنام عارف صخره مشهور به کلوخ داره بیاد وخاطرات نجیب که همه را شاخ زد. کاغذ سیاه کند .
Zalmay Razmy
فخری عزیز، شما با انتشار خاطرات و یادداشت‌هایتان، مرا به سال‌هایی سرشار از خاطرات و ناگفته‌هایی بردید که هر یک از ما، انبوهی از آن‌ها را در سینه داریم.
متأسفانه، در مسیر مبارزات آنروز، بارها شاهد افرادی بودیم که به‌خاطر حرص و هوسِ مقام و موقعیت، نه تنها موازین حزبی و تفکر انقلابی را زیر پا گذاشتند، بلکه ازاصول اخلاق اجتماعی نیزعدول کردند.
امروز، سخن گفتن از آن روزها و یا دندان بر جگر گذاشتن و سکوت کردن، هر دو دشوار است؛ آری، بسیار دشوار است.
Qasem Osmai
رفیق عزیز فخری، ممنون از یادآوری و مطرح ساختن چنین مسایل مهم که برای وضاحت رویداد های یک برهه تاریخ حزب کمک میکند. امید است نوشته های شما سبب شود که رفقای دگر نیز دست به قلم برده و یادهای خودرا در اختیار رفقا قرار دهند.
Khalil Asra
خاطرات رفیق سالم فخری از کنفرانس کمیته حزبی شهر کابل، تنها بازگویی یک رویداد تشکیلاتی نیست؛ بلکه تصویری از یکی از بحران‌های عمیق درونی حزب دموکراتیک خلق افغانستان را به نمایش می‌گذارد؛ بحرانی که در یکی از حساس‌ترین مراحل تاریخ کشور، به‌جای تقویت وحدت و انسجام حزبی، زمینه‌ساز گسترش بی‌اعتمادی، چنددستگی و فرسایش اقتدار سازمانی شد.
در شرایطی که دشمنان داخلی و خارجی برای سقوط حاکمیت تلاش می‌کردند، حزب بیش از هر زمان دیگر به وحدت، همبستگی و بسیج تمام نیروهای خود نیاز داشت. اما متأسفانه، بخشی از کادرها و مسئولان حزبی، به‌جای درک این مسئولیت تاریخی، درگیر رقابت‌های قدرت‌طلبانه، جاه‌طلبی‌های فردی و حذف رقیبان درون‌حزبی شدند. اختلافات جناحی گذشته، این بار در درون جناح پرچم نیز گسترش یافت و رقابت پیرامون رهبری ببرک کارمل و داکتر نجیب‌الله، بر فضای تشکیلاتی حزب سایه افگند.
یکی از نکات بسیار مهم و نگران‌کننده این خاطرات، مداخله مستقیم دستگاه امنیت دولتی (خاد) در روند انتخاب و حضور نمایندگان کنفرانس حزبی است. بررسی نام نمایندگان، تطبیق فهرست حزبی با فهرست امنیتی و جلوگیری از ورود برخی نمایندگان منتخب، با اصل استقلال تشکیلاتی حزب و صلاحیت ارگان‌های انتخابی آن در تضاد قرار داشت.
از سوی دیگر، برخورد اصولی رفیق شیرعلی (سهاک) در آغاز کنفرانس، نکته قابل تأملی است. تأکید او بر رعایت اصولنامه و صلاحیت تشکیلاتی، نشان می‌دهد که هنوز کادرهایی وجود داشتند که اصول سازمانی را بر مقام، نفوذ و ملاحظات شخصی ترجیح می‌دادند.
باید صریح گفت: هیچ حزبی را نمی‌توان با حذف اعضای آن متحد ساخت؛ هیچ وحدتی با تهدید و فشار امنیتی به وجود نمی‌آید و هیچ رهبری با تضعیف استقلال تشکیلاتی حزب، نمی‌تواند از اقتدار پایدار برخوردار شود.
تلخ‌ترین بخش این ماجرا آن است که در زمانی که دشمنان بیرونی برای شکست حاکمیت متحد شده بودند، برخی از نیروهای درونی حزب، به‌جای مقابله با تهدید مشترک، توان و انرژی خود را صرف حذف یکدیگر کردند. به این ترتیب، کمر حزبی که باید با انسجام و همبستگی از موجودیت خود دفاع می‌کرد، زیر بار جاه‌طلبی‌ها، انحصارطلبی‌ها و رقابت‌های قدرت‌محور درهم شکست.
تاریخ را نباید با تعصب جناحی نوشت. باید از آن درس گرفت. نسل امروز نیروهای ترقی‌خواه افغانستان باید بداند که وحدت واقعی بر بنیاد اعتماد، صداقت، دموکراسی درون‌حزبی، رعایت اصول تشکیلاتی و احترام به تفاوت دیدگاه‌ها استوار است، نه بر پایه اطاعت کورکورانه و حذف مخالفان.
حزب را دشمن بیرونی تنها زمانی می‌تواند از پا درآورد که از درون دچار تفرقه، بی‌اعتمادی و فروپاشی اصول سازمانی شده باشد.
این است یکی از درس‌های تلخ تاریخ حزب دموکراتیک خلق افغانستان؛ درسی که نباید فراموش شود.
Shir Sarem
رفیق فخری عزیز درود
سپاس از اینکه با صداقت و شهامت واقعیت هایی را بیان میکنید که اکثر اعضای حزب از آن بی خبر اند. و تعدادی فکر میکنند که سقوط آن نظام کار یک شبه بود.
بیان این حقایق نه تنها که دین و رسالت تاریخی است بلکه پاسخ به لشکر جعل و جهل است که بر اساس سمپتی های ناجور حقیقت را مکدر ساخته اند.
موفق و سرفراز باشید به امید اینکه سایر رفقای عزیز نیز مانند شما با صداقت و شهامت و امانتداری حقایق را بیان بدارند.
Abdul Rasool Nyazie
رفیق فخری گرامی درود بر شما !
من ملاقات شما را با منشی کمیته حزبی شهر کابل تایید می نمایم ، زیرا من شاهد آن هستم ، شاید شما به خاطر نه داشته باشید ؛ من در آن زمان همکار نزدیک منشی کمیته حزبی شهر کابل بودم و زمانی که شما برای ملاقات آمدید در دفتر من از شما پذیرایی نمودم . به هر صورت ، امیدوارم از برخورد با منشی سازمان اولیه وزارت شئون اسلامی در آن جلسه و اخراج او نیز چیز هایی بگویید .
در ضمن از آمدن رفیق بریالی به فابریکه خانه سازی و تیلفون های که از شهر( کمیته حزبی شهر کابل ) برای شما می رسید هم چیز های بگویید .
ویس نظامی
خلاصه اینکه بعد از پلنوم هجده ان حزب مقتدر ‌که دولت را رهبری می‌نمود وجود نداشت جلسات حزبی بشکل بی اثر دایر می‌شد و حق العضویت جمع آوری می‌شد صرف نام از حزب باقی مانده بود وبس .اقتدار قبلی خود را بکلی از دست داده بود بالاخره نتیجه به سقوط شد.
Zuber Sherzad
رفیق شیر علی سهاک رفیق جوان ‌بادانش بود مبارزه را از لغمان شروع وسرنوست اورا تاکابل رساند ، سخن او غیر اصولی نبوده گرچی آن سخنان اصولی او به قیمت به اخراج ازحزب و وسبکدوشی از کاردلتی او تمام شد .
فردا انروز نزدش رفتم دراغوش گرم گرفتم آش
شکر زنده است درخانه پدری درکارته نو زندگی میکند .
Malek Lakanval
رفیق فخری صاحب عزیز منتظر رویداد های بعدی هستیم ، ما باید بدانیم که چه جفاهای نبود که در حق مان در زمامداری نجیب صورت گرفته است .
حال میدانیم که در آغاز هفت ثور و جلسه ارتقای نظامیان خلقی به کمیته مرکزی و برخوردهای غیر اصولی دستگاه نجیب در زمامداریش هیچ تفاوت نداشته ، از اینرو سبب سقوط مرگبار حاکمیت گردید . با عرض حرمت
Najib Yunusy
اتفاقن من هم در این جلسه حضور داشتم. از آغاز فضای این جلسه را چنان مسموم ساخته بودند تو گویی جلسه فعالین امنیت دولتی است. در بین نمایندگان منتخب تعداد زیادی از اعضای امنیت دولتی جا گرفته بودند که وظیفه نظارت بر حرکات نمایندگان منتخب را به عهده داشتند. اتفاقن در کنار خودم هم کسی را دیدم که خوب میشناختمش که کارمند ریاست ۷ بود. تعداد زیادی از نمایندگان اجازه دخول در جلسه را نیافتند و بزرگترین افتضاح اخراج رفیقی که انتقاد اصولی را انجام داد و رفیق ظهور اعلام کرد در جریان تفریح جلسه فوق العاده بیوروی اجرایی کمیته شهر او را اخراج کرد. امید رفیق فخری در بخش بعدی این گذارش ، اهانت های داکتر نجیب را به ادرس داکتر صاحب اناهیتا و رفیق کارمل توضیح کند