
پیشگفتار مترجم
جنگ دوم جهانی رسماً بتاریخ یکم سپتامبر ۱۹۳۹ با تجاوز آلمان فاشیستی بالای لهستان (پولند) آغاز شد. مگر در ماهیت امر آمادگی و مقدمات این جنگ فاجعهآمیز از مدتها پیش با اقدامات افراطی هیتلر و حزب باصطلاح ناسیونال – سوسیالیست وی و پسانها با عملیات سرکوبگرانه دولت آلمان نازی علیه ملل غیر جرمنی، اقلیتهای ملی و دگراندیشان، با سیاستهای فاشیستی دولت ایتالیا تحت رهبری موسولینی و فعالیتهای توسعهجویانه جاپان نظامیگرا (ملیتاریست) در شرق دور آغاز شده بود.
آلمان از جنگ اول جهانی ۱۹۱۸-۱۹۱۴ بازنده بدر آمد و باید مطابق معاهده ورسای مبالغ هنگفتی را همچون غرامات جنگی به کشورهای برنده میپرداخت که در نهایت وضع اجتماعی – اقتصادی آلمان بیشتر از پیش وخیمتر شد و انفلاسیون و بیکاری به اوجش رسید. در چنین زمانی یک حزب کوچک عظمتطلبان افراطی تحت رهبری آدولف هیتلر عرض وجود کرده، اعلام نمود که توانایی حل دشواریهای انبوه اجتماعی – اقتصادی را دارد.
آلمان در سال ۱۹۲۹دستخوش بحران فراگیر اقتصادی شده و این امر باعث نیرومندی و گسترش فعالیت احزاب و گروههای افراطی (اکستریمیست) گردید. در انتخابات سال ۱۹۳۲ حزب ناسیونال سوسیالیسـت آلمان تحت رهبری هیتلر ۳۷٪ آرای مردم را از آن خود کرد. وی در سال ۱۹۳۳ به مقام صدراعظمی آلمان رسید.
با بقدرت رسیدن حزب نازی تحت رهبری هیتلر سرکوب دگراندیشان (بویژه احزاب چپ و مترقی) و سیاست تبعیضی علیه گروههای قومی چون یهودان، اسلاوها (شامل روسها، یوگوسلاویها، لهستانیها، چکها) و همچنان کولیها و غیره آغاز شد و بهزودی دولت فاشیستی قوانینی سرکوبگرانه را علیه گروههای نامبرده بویژه یهودان تصویب و عملی نمود. در آلمان آنزمان ضدیت با اندیشههای چپی، یهودی ستیزی (انتی سمیتیسم) و نژادپرستی (راسیسم) به یک پدیده همه روزه تبدیل شده بود که در نتیـجه هزاران هزار نفر قربانی ترور و اختناق نازیستها شدند.
باری هیتلر با آزاد گذاشتن دست جانیان فاشیستهای تحت امرش به آنها دستور داده بود: «من شما را از خیال واهییی که بنام وجدان یاد شده و ساخته و پرداخته ذهن یهودان است، رهایی میبخشم». ولی نتـیجه نهایی این ”رهایی از وجدان” و یا به عبارۀ دیگر این بیوجدانی و جنون چه بود؟ جنگ، وحشت، قتل عام، پلشتی، ویرانی و نابودی ملیونها انسان. آمار زیر گواه آشکارای این مطالب اند:
تعداد مجموعی کشته شدگان جنگ دوم جهانی: در حدود 55 ملیون نفر اعم از افراد ملکی و نظامی؛ از جمله تلفات لهستان ۵ ملیون کشته (بزرگترین رقم نظر به کل نفوس)، اتحاد شوروی وقت بیش از ۲۷ ملیون کشته (بالاترین آمار در میان کشورها)، آلمان سه ونیم ملیون نفر، جاپان دو ونیم ملیون نفر، چین دو ملیون و دویست هزار نفر و یوگوسلاوی یک ملیون و هفتصد هزار نفر. تلفات کشورهای دیگر متفاوت بوده و از ۱۰۰۰ نفر (در دنمارک) تا ۶۰۰۰۰۰ نفر در انگلستان میرسید. تلفات هالند در این جنگ ۲۱۰۰۰۰نفر و از کشور بلژیک ۸۸۰۰۰ نفربود. از این جمله مطابق اسناد رسمی در سالهای پیش از جنگ و در جریان آن ۶ ملیون یهودی توسط نازیها از بین برده شدند (عمدتاً بوسیله کورههای آدمسوزی در اردوگاههای مرگ) که نیم آن از لهستان و یک ملیون آن از اتحاد شوروی پیشین بود.
برعلاوه هزاران نفر امریکایی، افریقایی و آسیایی نیز در این جنگ جهانگیر کشته شدند. این جنگ وحشت زا در قارههای آسیا، افریقا و اروپا در خشکه دریا و در هوا و زمین با پیشرفتهترین ماشین جنگی جریان داشت که با خشونت، تبعیض، استبداد و کشتار همگانی همراه بود.
سوا ازین همه تلفات انسانی، جنگ جهانی دوم تخریب مادی و معنوی پهناوری را نیز در بر داشت. هزاران شهر و روستا در جریان این جنگ تباه کن نابود شده و کشورهای زیادی به ویرانه مبدل شدند. بویژه اروپای شرقی شاهد ویرانیهای بیشمار بود. شهرهایی چون وارسا، استالینگراد، ادیسه، ستواستوپول، مینسک، برلین، کیف، خارکوف، لنینگراد و سمولنسک بخاک یکسان شدند. مطابق اسناد تاریخی در جریان جنگ دوم جهانی حدود۷ و نیم ملیون خانه بکلی و یا قسمی تخریب گردیدند.
اینها بودند نتایج استبداد، عظمت طلبی، زورگویی، تبعیض و جنگافروزی هیتلر، نازیهای تحت فرمان و همدستانش.
در شرایطی که فاشیسم هیتلری در اروپا بیداد میکرد، خانواده فرانک (شامل اتو فرانک- پدر، ادیت فرانک- مادر و دو دخترشان مارگو و آنه) قادر شد، در سال ۱۹۳۳ از سرکوب نازیها از آلمان فرار کرده و به هالند پناه بَرَد.
آنها در هالند در شهر آمستردام اقامت گزیدند. پدر خانواده دست به ایجاد شرکت تولیدی زده، دختران شان مارگو و آنه به دروس خویش در مدارس هالندی آغاز کرده و زود با محیط تازه خو گرفتند. اما این خوشی و آرامش نسبی برای مردم هالند و از جمله خانواده فرانک زیاد دوام نکرد. در ماه می۱۹۴۰ آلمان فاشیستی به هالند اعلام جنگ داده و پس از یک سلسله عملیات سریع نظامی آن کشور را مجبور به تسلیم بدون قید و شرط ساخت.
نازیها در هالند نیز قواعد تبعیضی را برقرار نموده، به مردم محل آیدیولوژی نژادپرستی شان را تحمیل نمودند. تصویب قوانین ضد یهودی زندگی هزاران هزار نفر را برهم زده و افراد زیادی را از حقوق اولیه شان محروم ساخت.
اشغالگران فاشیست، یهودان را مورد سرکوب و تحقیر قرار داده، آنها را مجبور میساختند، جهت تمایز از دیگران ستاره شش گوشه زرد ”حضرت داوود” را بالای لباسشان بدوزند. همچنان آنها کودکان یهودی را مجبور میساختند، در مدارس جداگانه بیاموزند. مطابق این قوانین، یهودان حق استفاده از ترانسپورت عمومی، پارکها، ماشینهای شخصی و خدمات اجتماعی را به کلی از دست داده و حتی اموالی مانند رادیو و دوچرخههای شان را باید به نازیها میدادند.
فاشیستها از سال ۱۹۴۱ به سرکوب همگانی در هالند آغاز کرده و گروههای زیادی را مورد تعقیب، شکنجه و بازداشت قرار دادند. شمار زیادی از یهودان و دگراندیشان هالندی از جمله آزادیخواهان دستگیر شده و راهی زندانها و اردوگاههای مرگ شدند.
اتو فرانک با درک خطر قریبالوقوع، از پاییز ۱۹۴۱ برای اختفای خانواده اش آمادگی گرفته و بالاخره آنها بتاریخ ۶ جولای ۱۹۴۲ مخفی شدند. درست چند روز پیش از این بتاریخ ۱۲جون ۱۹۴۲ آنه فرانک که شدیداً به نویسندگی علاقه داشت، به مناسبت زادروزش دفتری برای خاطرات روزانه اش از سوی خانواده دریافت کرد.
او در پنهانگاه که همانا بخش عقبی (جنبی) ساختمان مربوط به شرکت پدرش بود، به نوشتن خاطراتش پرداخت که دوره ای از جون ۱۹۴۲ تا اول اگست ۱۹۴۴ را در بر گرفته است. آنه فرانک در این خاطرهها از دردها و آلامش، از دشواریهای ناشی از اختفا و از امیال، امیدها و آرزوهایش به مثابه دوشیزهیی که میخواهد زنده مانده تحصیل و کار کند، حکایت میکند.
آنه به خاطر اینکه مخاطبی داشته باشد، برای خویش یک همراز خیالی را بنام کیــتی انتخاب کرده و همه یادداشتهای خود را خطاب به او مینویسد.
بتاریخ ۴ اگست ۱۹۴۴ پنهانگاه واقع در خیابان پرینسن خراخت شماره ۲۶۳ در آمستردام توسط نیروهای امنیتی فاشیستی موسوم به پولیس سبز افشاء گردیده و همه مخفیشدگان دستگیر و روانۀ اردوگاههای جمعی گردیدند که پسانها (باستثنای اتو فرانک) در زمانها و مکانهای گوناگون نابود شدند.
کتاب حاضر که شمهیی از جنایات هیتلر و پیروانش را بازتاب میدهد، پس از جنگ توسط پدر نویــسنده (اتو- فرانک) که یگانه فرد زنده مانده از جملۀ هشت تن مخفی شده بود، پس از بازنویسی در سال ۱۹۴۷ بچاپ رسیده و تاکنون در بسیاری از کشورها و بقول بنیاد آنه فرانک آمستردام به بیشتر از ۷۰ زبان در بیشتر از ۳۰ کشور با تیراژهای بیشمار به نشر رسیده است. این کتاب تنها در هالند بیش از ۵۵ بار چاپ شده و بارها به زبانهای گوناگون چون انگلیسی، آلمانی، عربی، هندی، اردو، روسی، اوکراینی، فرانسوی، فارسی، چینی، هسپانوی، دنماركي، پرتگالی، سوئدی، نارویژی، فنلندی، ایتالوی، اندونیزیایی، رومانیایی، عبری، مجاری، بلغاریایی، لهستانی، جاپانی، کوریایی، صربی، بوسنیایی، کرواتی، زبانهای بالتیک و غیره نشر شده و بیش از ۶۰ ملیون نسخه آن بفروش رسیده است.
آنه، نویسندۀ این کتاب همچون دوشیزهیی بروشنی پلشتی، تبعیض نژادی، فاشیسم و جنگ را در نمونه زندگی خودش در اختفا بازتاب داده و نشان داده که در جنگها و حالات دشوار زنان و کودکان با دشواریهای جدی بیشتر از مردان مواجه میباشند.
اگر به جنگها و عواقب ناشی از آن دیده شود، بیشتر بنظر میرسد که این مردان اند که میجنگند و تلف میشوند، ولی اگر به این مسأله با دیده ژرف بنگریم متوجه میشویم که این خانواده است که از هم میپاشد و این زن است که بمثابه مادر، خواهر و همـسر قربانی داده و میدهد. چنین بوده در درازنای تاریخ و چنین است اکنون در جنگهای جاری بینالمللی، منطقوی و داخلی که زن باید فشار اصلی جنگ را متحمل شده و قربانی بدهد.
آنه فرانک نویسنده پانزده ساله این اثر حق دارد که میگوید: «… سربازان و قهرمانان مورد ستایش و احترام قرار میگیرند، نام مخترعان ثبت تاریخ گردیده و شهدا جاودانه میشوند، مگر انسانها تا کدام حدود ملتفت اند که زنان نیز سرباز اند؟» (نامه مؤرخ ۱۳جون ۱۹۴۴).
در ادامۀ این نامه آنه مینویسد: «زنان به خاطر ادامه نسل بـشر هرگونه درد و رنج را متحمل میشوند. آنها شجاعتر و پایدارتر از سربازان و مبارزان پُرگوی راه آزادی اند!»
اگر به تاریخ سالهای پسین کشور ما دیده شود، به نظر میرسد که افغانستان نیز بیش از سه دهه درگیر یک جنگ طولانی داخلی (البته بکمک، اشتراک و پشتیبانی مستقیم و غیر مستقیم بیگانگان) میباشد. درین مدت رژیمهای گوناگونی یکی بدنبال دیگر آمده و به نحوی از انحاء باعث فشار، اذیت، سرکوبی و نابودی مردم عادی گردیده اند. در درازنای سالیان، هزاران تن از افراد بیگناه در مـناطق گونهگون افغانستان بنابر عقاید و آیدیولوژی و یا بدلایل تعلق به این یا آن گروه مذهبی و قومی مورد سرکوب قرار گرفته و میگیرند. و اگر به علل و بنیاد این بدبختیها بنگریم، پی میبریم که مقصر اصلی سیاستمداران افراطی و تندروی اند که به منشاء قومی، عقاید، مذهب و اندیـشههای دیگران ارزشی قایل نبوده، قوم، زبان و فرهنگ خویش ر ا برتر از دیگران دانسته و سرکوب دیگران و دگراندیشان را کاری روا میپندارند.
قابل تذکر است، زمانی که به ترجمه این یادداشتها آغاز کردم، دوستی به من گفت: «آیا فکر میکنی، خواندن یادداشتهای یک دوشیزه اروپایی- هالندی، موساییالاصل در افغانستان جالب باشد؟ من پاسخ دادم، بلی، چون موضوعات اصلی این کتاب چون جنگ، تبعیض، فقر، ترور و اختناق، نابودی و نـسـل کشی گروهی افراد، پایمال نمودن حقوق اقلیتهای ملی، مذهبی، جوانان و زنان در جامعه ما پدیدههای روزانه اند. از سـوی دیگر در واقعیت امر در این یادداشتها سخن روی منشاء و مذهب این یا آن کس نیست، بلکه درباره برگهای سیاهی از تاریخ بشری یعنی جنگ دوم جهانی است.
رسالت روشنفکران شامل دانشمندان، نویسندگان، شاعران، ژورنالیستها و مترجمان اینست که خوانندگان همزبان خود را از حقایق تاریخی که شوربختانه بیشتر بسیار تلخ اند، آشنا ساخته و وجیبۀ خود را در برابر مردم انجام دهند.
برای من بمثابه برگرداننده این کتاب مهم است که خوانندگان این یادداشتها یکبار دیگر با چهره ضد انسانی و پَلَشت جنگ، نازیسم، نژادپرستی و فاشیسم آشنا شوند.
من امیدوارم که کتاب حاضر برای همه خوانندگان، از جمله فرهنگیان، پدران و مادران، خانوادهها، مردان، زنان و جوانان افغانستان که شاهد و قربانی جنگ، زورگویی و تبعیض بوده و هستند، التیامی بر زخمهای شان و تسکینی بر دردهای شان و بقول نلسن ماندیلا، مبارز فقید ضد تبعیض نژادی و راه آزادی و عدالت اجتماعی، مطالعه این یادداشتها «باعث تقویه روحیه پایداری و شجاعت» شان در امر مبارزه آنها به خاطر آزادی، صلح و دموکراسی در افغانستان شود.
خلیل وداد




































