پنهان گاه نگارنده : انه فرانک برگردان : رفیق داکتر خلیل وداد Anne Frank’s hiding place

پیش؜گفتار مترجم
جنگ دوم ؜جهانی رسماً بتاریخ یکم سپتامبر ۱۹۳۹ با تجاوز ؜آلمان فاشیستی بالای ‌لهستان (پولند) ؜آغاز شد. مگر در ماهیت امر آمادگی و مقدمات این جنگ فاجعه؜آمیز از مدت؜؜؜؜ها پیش با اقدامات افراطی هیتلر و حزب باصطلاح ناسیونال – سوسیالیست وی و ؜پسانها با عملیات سرکوبگرانه دولت ؜آلمان نازی علیه ملل غیر جرمنی، اقلیت؜؜های ملی و دگراندیشان، با سیاست؜؜های فاشیستی دولت ایتالیا تحت رهبری موسولینی و فعالیت؜؜های توسعه؜جویانه جاپان نظامی؜گرا (ملیتاریست) در شرق دور ؜آغاز شده بود.
؜آلمان از جنگ اول ؜جهانی ۱۹۱۸-۱۹۱۴ بازنده بدر آمد و باید مطابق معاهده ورسای مبالغ هنگفتی را همچون غرامات جنگی به کشور؜؜های برنده ؜می؜پرداخت که در؜ ؜نهایت وضع اجتماعی – اقتصادی ؜آلمان ؜بیشتر از پیش وخیم؜تر شد و انفلاسیون و بیکاری به اوجش رسید. در چنین زمانی یک حزب کوچک عظمت؜طلبان افراطی تحت رهبری آدولف هیتلر عرض وجود کرده، اعلام نمود که توانایی حل دشواری؜؜های انبوه اجتماعی – اقتصادی را دارد.
؜آلمان در سال ۱۹۲۹دستخوش بحران فراگیر اقتصادی شده و این امر باعث نیرومندی و گسترش فعالیت احزاب و گروه؜؜های افراطی (اکستریمیست) گردید. در انتخابات سال ۱۹۳۲ حزب ناسیونال سوسیالیسـت ؜آلمان تحت رهبری هیتلر ۳۷٪ آرای مردم را از آن خود کرد. وی در سال ۱۹۳۳ به مقام صدراعظمی ؜آلمان رسید.
با بقدرت رسیدن حزب نازی تحت رهبری هیتلر سرکوب دگراندیشان (بویژه احزاب چپ و مترقی) و سیاست تبعیضی علیه گروه؜؜های قومی چون یهودان، اسلاو؜؜؜؜ها (شامل روس؜؜ها، یوگوسلاوی؜؜ها، ‌لهستانی؜؜ها، چک؜؜ها) و همچنان کولی؜؜؜؜؜؜؜ها و غیره ؜آغاز شد و به؜زودی دولت فاشیستی قوانینی سرکوب؜گرانه را علیه گروه؜؜های نامبرده بویژه یهودان تصویب و عملی نمود. در ؜آلمان آن؜زمان ضدیت با اندیشه؜؜؜؜های چپی، یهودی ستیزی (انتی سمیتیسم) و نژادپرستی (راسیسم) به یک پدیده همه روزه تبدیل شده بود که در نتیـجه هزاران هزار نفر قربانی ترور و اختناق نازیست؜؜؜؜ها شدند.
باری هیتلر با آزاد گذاشتن دست جانیان فاشیست؜؜های تحت امرش به؜؜ آنها دستور داده بود: «من شما را از خیال واهی؜؜؜؜؜؜؜؜یی که بنام وجدان یاد شده و ساخته و پرداخته ذهن یهودان است، ر؜؜هایی می؜بخشم». ولی نتـیجه؜ ؜نهایی این ”ر؜؜هایی از وجدان” و یا به ؜عبارۀ دیگر این؜؜؜؜؜؜؜ بی؜وجدانی و جنون چه بود؟ جنگ، وحشت، قتل عام، پلشتی، ؜ویرانی و نابودی ملیون؜؜؜؜ها انسان. آمار زیر گواه آشکارای این مطالب اند:
تعداد مجموعی کشته؜ شدگان جنگ دوم ؜جهانی: در حدود 55 ملیون نفر اعم از افراد ملکی و نظامی؛ از جمله تلفات ‌لهستان ۵ ملیون کشته (بزرگ؜ترین رقم نظر به کل نفوس)، اتحاد شوروی وقت بیش از ۲۷ ملیون کشته (بالا؜؜؜؜ترین آمار در میان کشور؜ها)، ؜آلمان سه ونیم ملیون نفر، جاپان دو ونیم ملیون نفر، چین دو ملیون و دویست هزار نفر و یوگوسلاوی یک ملیون و هفتصد هزار نفر. تلفات کشور؜؜های دیگر متفاوت بوده و از ۱۰۰۰ نفر (در دنمارک) تا ۶۰۰۰۰۰ نفر در انگلستان ؜می؜رسید. تلفات ‌هالند در این جنگ ۲۱۰۰۰۰نفر و از کشور بلژیک ۸۸۰۰۰ نفربود. از این جمله مطابق اسناد رسمی در سال؜؜های پیش از جنگ و در جریان آن ۶ ملیون یهودی توسط نازی؜؜؜؜ها از بین برده شدند (عمدتاً بوسیله کوره؜؜های آدم؜سوزی در اردوگاه؜؜های مرگ) که نیم آن از ‌لهستان و یک ملیون آن از اتحاد شوروی پیشین بود.
برعلاوه هزاران نفر امریکایی، افریقایی و آسیایی نیز در این جنگ ؜جهان؜گیر کشته شدند. این جنگ وحشت زا در قاره؜؜؜؜های آسیا، افریقا و اروپا در خشکه دریا و در هوا و زمین با پیشرفته؜؜؜؜ترین ماشین جنگی جریان داشت که با خشونت، تبعیض، استبداد و کشتار همگانی همراه بود.
سوا ازین همه تلفات انسانی، جنگ ؜جهانی دوم تخریب مادی و معنوی پهناوری را نیز در بر داشت. هزاران شهر و روستا در جریان این جنگ تباه کن نابود شده و کشور؜؜های زیادی به ؜ویرانه مبدل شدند. بویژه اروپای شرقی شاهد ؜ویرانی؜؜های ؜بی؜شمار بود. شهر؜؜؜؜؜؜هایی چون وارسا، استالینگراد، ادیسه، ستواستوپول، مینسک، برلین، کیف، خارکوف، لنینگراد و سمولنسک بخاک یکسان شدند. مطابق اسناد تاریخی در جریان جنگ دوم ؜جهانی حدود۷ و نیم ملیون خانه بکلی و یا قسمی تخریب گردیدند.
اینها بودند نتایج استبداد، عظمت طلبی، زورگویی، تبعیض و جنگ؜افروزی هیتلر، نازی؜؜های تحت فرمان و هم؜دستانش.
در شرایطی که ‌فاشیسم هیتلری در اروپا بیداد می؜کرد، خانواده فرانک (شامل اتو فرانک- پدر، ادیت فرانک- مادر و دو دخترشان مارگو و آنه) قادر شد، در سال ‌۱‌۹‌۳‌۳ از سرکوب نازی؜؜؜؜ها از ؜آلمان فرار کرده و به ‌هالند پناه بَرَد.
؜آنها در ‌هالند در شهر آمستردام ؜اقامت گزیدند. پدر خانواده دست به ایجاد شرکت تولیدی زده، دختران شان مارگو و؜ آنه به دروس خویش در ‌مدارس ‌هالندی ؜آغاز کرده و زود با محیط تازه خو گرفتند. اما این خوشی و آرامش نسبی برای مردم ‌هالند و ‌از جمله خانواده فرانک زیاد دوام نکرد. در ماه می؜‌۱‌۹‌۴‌۰ ؜آلمان فاشیستی به ‌هالند اعلام جنگ داده و پس از یک سلسله عملیات سریع نظامی آن کشور را مجبور به تسلیم بدون قید و شرط ساخت.
نازی؜؜؜؜ها در ‌هالند نیز قواعد تبعیضی را برقرار نموده، به مردم محل آیدیولوژی نژادپرستی شان را تحمیل نمودند. تصویب قوانین ضد یهودی زندگی هزاران هزار نفر را برهم زده و افراد زیادی را از حقوق اولیه شان محروم ساخت.
اشغالگران فاشیست، یهودان را مورد سرکوب و تحقیر قرار داده،؜؜ آنها را مجبور می؜ساختند، جهت تمایز از دیگران ستاره شش گوشه زرد ”حضرت داوود” را بالای لباس؜شان بدوزند. همچنان؜؜ آنها کودکان یهودی را مجبور می؜ساختند، در ‌مدارس جداگانه بیاموزند. مطابق این قوانین، یهودان حق استفاده از ترانسپورت عمومی، پارک؜؜ها، ‌ماشین؜؜های شخصی و خدمات اجتماعی را به کلی از دست داده و حتی اموالی مانند رادیو و ‌دوچرخه؜؜؜؜های شان را باید به نازی؜؜؜؜ها می؜دادند.
فاشیست؜؜؜؜ها از سال ‌۱‌۹‌۴‌۱ به سرکوب همگانی در ‌هالند ؜آغاز کرده و گروه؜؜های زیادی را مورد تعقیب، شکنجه و بازداشت قرار دادند. شمار زیادی از یهودان و دگراندیشان ‌هالندی ‌از جمله آزادی؜خوا؜هان دستگیر شده و راهی زند؜ان؜؜ها و اردوگاه؜؜های مرگ شدند.
اتو فرانک با درک خطر قریب؜الوقوع، از پاییز ‌۱‌۹‌۴‌۱ برای اختفای خانواده اش آمادگی گرفته و بالاخره؜؜ آنها بتاریخ ‌۶ جولای ‌۱‌۹‌۴‌۲ مخفی شدند. درست چند روز پیش از این بتاریخ ‌۱‌۲جون ‌۱‌۹‌۴‌۲ آنه فرانک که شدیداً به نویسندگی علاقه داشت، به مناسبت زادروزش دفتری برای خاطرات روزانه اش از سوی خانواده دریافت کرد.
او در پنهان؜گاه که همانا بخش عقبی (جنبی) ساختمان مربوط به شرکت پدرش بود، به نوشتن خاطراتش پرداخت که دوره ای از جون ‌۱‌۹‌۴‌۲ تا ‌اول اگست ‌۱‌۹‌۴‌۴ را در بر گرفته است. آنه فرانک در این خاطره؜؜؜؜؜؜؜ها از درد؜؜؜؜؜؜؜ها و آلامش، از دشواری؜؜های ناشی از اختفا و از امیال، امید؜؜؜؜ها و آرزو؜؜هایش به مثابه دوشیزه؜؜؜؜؜؜؜؜یی که می؜خواهد زنده مانده تحصیل و کار کند، حکایت می؜کند.
آنه به خاطر اینکه مخاطبی داشته باشد، برای خویش یک هم؜راز خیالی را بنام کیــتی انتخاب کرده و همه یادد؜اشتهای خود را خطاب به او می؜نویسد.
بتاریخ ‌۴ اگست ‌۱‌۹‌۴‌۴ پنهان؜گاه واقع در خیابان پرینسن خراخت شماره ‌۲‌۶‌۳ در آمستردام توسط نیرو؜؜های امنیتی فاشیستی موسوم به پولیس سبز افشاء گردیده و همه مخفی؜شدگان دستگیر و روانۀ اردوگاه؜؜های جمعی گردیدند که ؜پسانها (باستثنای اتو فرانک) در زمان؜؜ها و مکان؜؜های گوناگون نابود شدند.
کتاب حاضر که شمه؜؜؜؜؜؜؜؜یی از جنایات هیتلر و پیروانش را ‌بازتاب می؜دهد، پس از جنگ توسط پدر نویــسنده (اتو- فرانک) که یگانه فرد زنده مانده از جملۀ هشت تن مخفی شده بود، پس از بازنویسی در سال ‌۱‌۹‌۴‌۷ بچاپ رسیده و تاکنون در بسیاری از کشور؜؜؜؜ها و بقول بنیاد آنه فرانک آمستردام به ؜بیشتر از ۷۰ زبان در ؜بیشتر از ‌۳‌۰ کشور با تیراژ؜؜های ؜بی؜شمار به نشر رسیده است. این کتاب تنها در ‌هالند بیش از ۵۵ بار چاپ شده و بار؜؜؜؜ها به زبان؜؜های گوناگون چون انگلیسی، ؜آلمانی، عربی، هندی، اردو، روسی، اوکراینی، فرانسوی، فارسی، چینی، هسپانوی، دنماركي، پرتگالی، سوئدی، نارویژی، فنلندی، ایتالوی، اندونیزیایی، رومانیایی، عبری، مجاری، بلغاریایی، ‌لهستانی، جاپانی، کوریایی، صربی، بوسنیایی، کرواتی، زبان؜؜های بالتیک و غیره نشر شده و بیش از ‌۶‌۰ ملیون نسخه آن بفروش رسیده است.
آنه، نویسندۀ این کتاب همچون دوشیزه؜؜؜؜؜؜؜؜یی بروشنی پلشتی، تبعیض نژادی، ‌فاشیسم و جنگ را در نمونه زندگی خودش در اختفا ‌بازتاب داده و نشان داده که در جنگ؜؜؜؜ها و حالات دشوار زنان و کودکان با دشواری؜؜های جدی ؜بیشتر از مردان مواجه می؜باشند.
اگر به جنگ؜؜؜؜ها و عواقب ناشی از آن دیده شود، ؜بیشتر بنظر می؜رسد که این مردان اند که می؜جنگند و تلف می؜شوند، ولی اگر به این مسأله با دیده ژرف بنگریم متوجه می؜شویم که این خانواده است که از هم می؜پاشد و این زن است که بمثابه مادر، خواهر و همـسر قربانی داده و می؜دهد. چنین بوده در درازنای تاریخ و چنین است اکنون در جنگ؜؜های جاری بین؜المللی، منطقوی و داخلی که زن باید فشار اصلی جنگ را متحمل شده و قربانی بدهد.
آنه فرانک نویسنده پانزده ساله این اثر حق دارد که می؜گوید: «… سربازان و قهرمانان مورد ستایش و احترام قرار می؜گیرند، نام مخترعان ثبت تاریخ گردیده و شهدا جاودانه می؜شوند، مگر انسان؜؜ها تا کدام حدود ملتفت اند که زنان نیز سرباز اند؟» (نامه مؤرخ ‌۱‌۳جون ‌۱‌۹‌۴‌۴).
در ادامۀ این نامه آنه می؜نویسد: «زنان به خاطر ادامه نسل بـشر هرگونه درد و رنج را متحمل می؜شوند.؜ آنها شجاع؜تر و پایدار؜تر از سربازان و مبارزان پُرگوی راه آزادی اند!»
اگر به تاریخ سال؜؜های پسین کشور ما دیده شود، به نظر می؜رسد که افغانستان نیز بیش از سه دهه درگیر یک جنگ طولانی داخلی (البته بکمک، اشتراک و پشتیبانی مستقیم و غیر مستقیم بیگانگان) ؜؜می؜باشد. درین مدت رژیم؜؜های گوناگونی یکی بدنبال دیگر آمده و به نحوی از انحاء باعث فشار، اذیت، سرکوبی و نابودی مردم عادی گردیده اند. در درازنای سالیان، هزاران تن از افراد بیگناه در مـناطق گونه؜گون افغانستان بنابر عقاید و آیدیولوژی و یا بدلایل تعلق به این یا آن گروه مذهبی و قومی مورد سرکوب قرار گرفته و می؜گیرند. و اگر به علل و بنیاد این بدبختی؜؜؜؜ها بنگریم، پی می؜بریم که مقصر اصلی سیاستمداران افراطی و تندروی اند که به منشاء قومی، عقاید، مذهب و اندیـشه؜؜؜؜های دیگران ارزشی قایل نبوده، قوم، زبان و فرهنگ خویش ر ا بر؜تر از دیگران دانسته و سرکوب دیگران و دگراندیشان را کاری روا می؜پندارند.
قابل تذکر است، زمانی که به ترجمه این یادداشت؜ها ؜آغاز کردم، دوستی به من گفت: «آیا فکر می؜کنی، خواندن یادد؜اشت؜های یک دوشیزه اروپایی- ‌هالندی، موسایی؜الاصل در افغانستان جالب باشد؟ من پاسخ دادم، بلی، چون موضوعات اصلی این کتاب چون جنگ، تبعیض، فقر، ترور و اختناق، نابودی و نـسـل کشی گروهی افراد، پایمال نمودن حقوق اقلیت؜؜های ملی، مذهبی، جوانان و زنان در جامعه ما پدیده؜؜؜؜های روزانه اند. از سـوی دیگر در واقعیت امر در این یادداشت؜ها سخن روی منشاء و مذهب این یا آن کس نیست، بلکه درباره برگ؜؜های سیاهی از تاریخ بشری یعنی جنگ دوم ؜جهانی است.
رسالت روشنفکران شامل دانشمندان، نویسندگان، شاعران، ژورنالیست؜؜؜؜ها و مترجمان اینست که خوانندگان همزبان خود را از حقایق تاریخی که شوربختانه ؜بیشتر بسیار تلخ اند، آشنا ساخته و وجیبۀ خود را در برابر مردم انجام دهند.
برای من بمثابه برگرداننده این کتاب مهم است که خوانندگان این یادداشتها یک؜بار دیگر با چهره ضد انسانی و پَلَشت جنگ، ‌نازیسم، نژادپرستی و ‌فاشیسم آشنا شوند.
من امیدوارم که کتاب حاضر برای همه خوانندگان، ‌از جمله فرهنگیان، پدران و مادران، خانواده؜؜ها، مردان، زنان و جوانان افغانستان که شاهد و قربانی جنگ، زورگویی و تبعیض بوده و هستند، التیامی بر زخم؜؜های شان و تسکینی بر درد؜؜های شان و بقول نلسن ماندیلا، مبارز فقید ضد تبعیض نژادی و راه آزادی و عدالت اجتماعی، مطالعه این یادداشتها «باعث تقویه روحیه پایداری و شجاعت» شان در امر مبارزه؜؜ آنها به خاطر آزادی، صلح و دموکراسی در افغانستان شود.

خلیل وداد