اسناد محرمانه در بارهء افغانستان
ترجمهء ف.فردا
گزارش از کابل
گزارش از کابل
(محرمانه. فوری)
ترهکی و همچنین امین، به تکرار به مسئلهٔ گسترش حضور نظامی شوروی در کشور باز میگشتند. مسئلهٔ وارد کردن حدود دو فرقه به جمهوری دموکراتیک افغانستان در صورت بروز شرایط اضطراری، «به درخواست حکومت قانونی افغانستان»، مطرح میشد.
در پیوند با این اظهارات رهبری افغانستان، اعلام شد که اتحاد شوروی نمیتواند به این امر تن دهد.
پونوماریف. ۱۹.۷.۱۹۷۹.
اما ن. م. ترهکی و ح. امین چنین پاسخی را از مهمانان بلندپایهٔ شوروی انتظار نداشتند. از این رو، آنان در دیدار بعدی بار دیگر درخواستِ وارد کردن نیروهای شوروی به افغانستان را مطرح کردند.
گزارش از کابل
(محرمانه. فوری)
۱۹ جولای، دومین دیدار با ن. م. ترهکی انجام شد. ترهکی بار دیگر به مسئلهٔ تقویت حمایت نظامی از جانب اتحاد شوروی برگشت و در عین حال گفت که در صورت بروز وضعیت اضطراری، فرود یک فرقهٔ هوابرد در کابل نقش تعیینکنندهای در سرکوب اقدامات نیرو های ضدانقلاب ایفا میکند.
در پاسخ، موضع ما بار دیگر بیان شد و تأکید گردید که اتحاد شوروی نمیتواند چنین اقداماتی را اتخاذ کند.
پونوماریف. ۲۰.۷.۱۹۷۹.
(محرمانه. فوری)
۱۱جولای. ترهکی همچنین این نظر را ابراز کرده بود، که خوب میبود اگر طرف شوروی تصمیم میگرفت که در صورت تشدید شدید اوضاع در پایتخت، چند گروه ویژهٔ نظامی خود را به گونهء مخفیانه در کابل مستقر کند؛ شمار نیروهای هر یک از این گروهها تا یک کندک میبود.
نمایندهٔ کاگب اتحاد شوروی. ۱۱.۷.۱۹۷۹.
گزارش از کابل
(محرمانه. فوری…)
رهبری جمهوری دموکراتیک افغانستان بهطور جدی به منظور در گیریهای جدید با ضد انقلاب آماده میشود، اما در صورت بروز وضعیت بحرانی، تا حد زیادی بر کمک مستقیم اتحاد شوروی حساب میکند.
مقتضی به نظر میرسد:
۷. مسئلهٔ اعزام یک دسته (گروه) هلیکوپترهای شوروی به پایگاه نیروی هوایی جمهوری دموکرا تیک افغانستان در شیندند بررسی شود تا آموزش فوری عملهء هلیکوپترهای افغان برقرار گردد. این واحد هلیکوپتری همچنین خواهد توانست در امتداد مرز با ایران به شناسایی هوایی بپردازد.
پوزانوف، ایوانوف، گوریلوف. ۱۲.۷.۱۹۷۹.
در روزهای ۱۸ و ۱۹ جولای، در گفتوگوهای ن. م. ترهکی و همچنین ح. امین با ب. ن. پونوماریوف، منشی کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی، که به کابل سفر کرده بود، آنان [رهبری جمهوری دموکراتیک افغانستان]چندین بار موضوع ورود حدود دو لشکر شوروی به افغانستان را مطرح کردند. آنان تاکید می ورزیدند که در صورت بروز شرایط فوقالعاده، این اقدام به درخواست (حکومت قانونی جمهوری دموکراتیک افغانستان) انجام شود .
گزارش از کابل
(محرمانه، عاجل)
…در ۲۱ جولای، ح. امین سفیر شوروی را دعوت کرد و با استناد به دستور ن. م. ترهکی، از او خواست که پیشنهاد ذیل را به رهبری شوروی برساند…
…درخواست میشود که شوروی ۸ تا ۱۰ فروند هلیکوپتر با عملهٔ آن که پروازهای عملیاتی را انجام خواهند داد ، هر چه زودتر به نیرو های هوایی افغانستان بفرستد.
به ح. امین گفتم که، چنانکه رهبران شوروی بارها اشاره کردهاند و ب. ن. پونوماریوف نیز در جریان آخرین گفتو گوها در کابل بر آن تأکید کرد، جانب شوروی نمیتواند با شرکت پرسونل نظامی خود در عملیات جنگی موافقت کند.
پوزانوف. ۲۱.۷.۱۹۷۹
در میانه های سال ۱۹۷۹، اوضاع در مرز افغانستان و پاکستان به گونهء چشمگیری وخیمتر شد. تنها از ماه جون ۱۹۷۸ تا نوامبر ۱۹۷۹، بیش از ۱۵ هزار شورشی در پاکستان آموزش نظامی دیدند.
ن. ترهکی و ح. امین با ارسال درخواستهای پیدرپی از مجاری مختلف به اتحاد شوروی به منظور اعزام نیرو و کمک نظامی، فشار بر جانب شوروی را افزایش میدادند و امیدوار بودند که سرانجام رهبری شوروی با درخواست آنان موافقت کند.
امین بار دیگر ، در صورت بروز اوضاع اضطراری در پایتخت، موضوع استقرار سه قطعهٔ نظامی ارتش شوروی را در کابل ، مطرح کرد. به نظر او، محلهای استقرار مخفیانهٔ آنان میتوانست باشگاه نظامی سفارت شوروی و محوطهٔ تپهٔ تاجبیک باشد؛ محلی که در پایان سال اقامتگاه رئیس دولت به آنجا انتقال خواهد یافت و در آنجا سربازخانه نیز وجود دارد. امین گفت که رفیق ترهکی انتظار دارد یک گردان شوروی بهزودی در محوطهٔ باشگاه نظامی مستقر شود.
نمایندهٔ کا.گ.ب. اتحاد شوروی ـ ۲۴.۷.۱۹۷۹
نمایندگان شوروی از درخواستهای افغانها به منظور افزایش حضور نظامی شوروی در افغانستان حمایت میکردند.
گزارش از کابل
(محرمانه. فوری…)
…با درنظرداشت فعالشدن احتمالی تشکلهای شورشی در ماههای اگست ـ سپتامبر… لازم است با درخواست دوستان افغان برخورد مثبت صورت گیرد و یک بریگاد ویژه به کابل اعزام شود.
پوزانوف، ایوانوف،
گوریلف. ۱ اگست ۱۹۷۹.
در ۵ اگست، در محل استقرار لوای ۲۶ قوای هوابرد افغانستان و کندک «کماندو» در کابل، شورش آغاز شد. در نتیجهٔ اقدامات بُرِنده، شورش سرکوب گردید.
در ۱۱ آگست ۱۹۷۹، میان ل. ن. گوریلوف، مشاور ارشد نظامی شوروی در جمهوری دموکراتیک افغانستان، و حفیظالله امین گفتوگویی صورت گرفت. در جریان این صحبت، به درخواستِ ورود واحدهای نظامی شوروی به افغانستان توجه ویژه بذل گردید. ح. امین با تأکید مسرانه درخواست کرد که رهبری شوروی را از ضرورت اعزام هرچه زودتر واحدهای نظامی شوروی به کابل آگاه کند.
به نگرانیهای ح. امین دلایل بسیاری وجود داشت. تهدید هم از جانب مخالفان داخلی و هم از اقدامات ایالات متحده متوجه بود.
چنانکه استیفن گِلستر یادآور شده است:
«واشنگتن از طریق سازمان سیا، احتمالاً از همان ماه آگست ۱۹۷۹ نیز مستقیماً از مقاومت حمایت مالی میکرد؛ زمانی که سفارت امریکا در کابل گزارش محرمانه یی صادر کرد که در آن نتیجهگیری شده بود: “سقوط رژیم ترهکی ـ امین، با وجود هرگونه پیامدهای منفی آن به منظور هر گونه اصلاحات اجتماعی و اقتصادی آینده در افغانستان، در خدمت منافع گستردهتر ایالات متحده خواهد بود.” هفته یی بعد، دفتر سازمان سیا در لسآنجلس از کابل درخواست یک افغانِ تحت حمایت مالی سیا را تلگراف کرد که خواهان ارسال پول به حساب بانکی شورشیان افغان در ایران بود و نام بانک و شماره حساب نیز در درخواست ذکر شده بود… در ماه سپتامبر، سازمان سیا گزارش داد که در جریان یک سلسله دیدارها میان جنرال ضیاءالحق و مقامهای چینی، طرحهایی به تضمین ادامه نقش پاکستان بهعنوان پناهگاه، و نیز برای تأمین مقدار بیشتری سلاح از ذخایر پاکستان به مقاومت، تدوین شده بود…»
(Third World Quartely. October 1988. P. 1505-1541)
فصلنامهٔ جهان سوم، اکتوبر ۱۹۸۸، صفحات ۱۵۰۵–۱۵۴۱.
عکس:الکساندر میخالوویچ پوزانف.
اسناد محرمانه در بارهء افغانستان
ترجمه؟ ف.فردا
پس از به قدرت رسیدن ح. امین، اوضاع در جمهوری دموکراتیک افغانستان بهسرعت وخیمتر شد. در واقع، رژیم تا آن زمان کلیه اعتماد خود را از دست داده بود. روندهای نگرانکننده در دستگاه حزبی ـ دولتی افغانستان و افزایش نارضایتی تودههای گستردهء مردم، از سوی نیروهای خارجیِ مخالف رژیم حزب دموکراتیک خلق افغانستان مسرانه تشدید و مورد استفاده قرار میگرفت. ایالات متحده، پاکستان، شماری از کشورهای دیگر و برخی کشورهای عربی، کمکهای نظامی به جنبش مخالفان را بهسرعت افزایش میدادند. در مرزهای جنوبی جمهوری دمو کراتیک افغانستان، هر از گاهی تجمع واحدهای ارتش پاکستان به چشم می خورد و مانورهایی نیز برگزار میگردید.
با پشتیبانی نظامی و معنوی از خارج، شورشیان تا پایان سال ۱۹۷۹ توانستند شمار نیروهای تشکلهای نیمهمنظم خود را به ۴۰ هزار نفر برسانند و از ولایت از ۲۷ ولایت افغانستان (در آن زمان) در ۱۲ ولایت عملیات جنگی بر ضد دولت را آغاز کنند. اطلاعاتی درباره ارتباطات ح. امین با نمایندگان ایالات متحده به دست آمد. در ارتش شورشهایی آغاز شد که به وسیلهء «چهارنفر» تحریک میشد.(از چهار نفر نام برده نشده است. مترجم)
در برابر قرارگاه عمومی نیروهای مسلح، کاگب اتحاد شوروی، وزارت امور خارجه و همه کسانی که در امور سیاست خارجی فعالیت داشتند، مسئله بهطور جدی مطرح شد — چه باید کرد؟، راههای حل مشکل بهوجودآمده را با شتاب و تبوتاب جست وجو میکردند. تلاش میشد همه عوامل در نظر گرفته شوند.
در این میان، گزارشهای جدیدی از کابل میرسید که در آن درخواستهای ح. امین درباره ورود نیروهای شوروی به جمهوری دموکراتیک افغانستان، همچنین ارزیابیهایی از اوضاع در حال شکلگیری در افغانستان بیان میشد؛ ضمن آنکه نمایندگان هر نهاد، به شیوه خود گزارش میدادند.
گزارش از کابل
(محرمانه. فوری…)
«در ۲ دسامبر ۱۹۷۹، ح. امین مشاور ارشد نظامی را دعوت کرد و اظهار داشت که در شرایطی که شورشیان در بدخشان از سوی چین و پاکستان کمک فعال دریافت میکنند و ما امکان خارج کردن نیروها از سایر مناطق جنگی را نداریم، از دولت شوروی تقاضا میکنم که برای مدت کوتاهی یک لوای تقویتشده را به این ولایت اعزام کند تا در عادیسازی اوضاع کمک نماید.
در پایان گفتوگو، رفیق امین خواست درخواست او را به وزیر دفاع اتحاد شوروی برسانند و گفت که آماده است شخصاً در این مورد به ل. ای. برژنف مراجعه کند… ماگومِتوف. ۲.۱۲.۱۹۷۹.»
(دگرجنرال س. ک. ماگومِتوف از اواسط نوامبر ۱۹۷۹ ـ مشاور ارشد نظامی در جمهوری دموکراتیک افغانستان بود.)
منشی عمومی کمیته مرکزی حزب دموکراتیک خلق افغانستان، پس از آنکه نتوانست موافقت مثبت رهبری شوروی را برای ورود نیروها به کابل به دست آورد، شروع به دعوت آنان، دستکم به ولایتهای شمالی و هممرز با اتحاد شوروی کرد. او همچنین مخالف این نبود که فقط نیروهای داخلی وزارت امور داخله اتحاد شوروی وارد شوند.
گزارش از کابل
(محرمانه. فوری…)
«در ۳ دسامبر دیداری با ح. امین انجام شد. در جریان گفتوگو، ح. امین گفت: «ما قصد داریم بخشی از پرسنل و تسلیحات لشکرهای ۱۸ و ۲۰ (از مزارشریف و بغلان) را بره منظور تشکیل واحدهای پولیس مردمی اختصاص دهیم. در این صورت، بهجای اعزام نیروهای منظم شوروی به جمهوری دموکراتیک افغانستان، بهتر است واحدهای پولیسی شوروی اعزام شوند که مشترکاً با پکلیس مردمی ما بتوانند نظم را در مناطق شمالی جمهوری دموکراتیک افغانستان تأمین و برقرار کنند.»
ماگومِتوف. ۴.۱۲.۱۹۷۹.
نگرانی ویژه اعضای دفتر سیاسی کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی را اطلاعاتی برمیانگیخت که در اکتبر ـ نوامبر ۱۹۷۹ از طریق کاگب اتحاد شوروی دریافت میشد و حاکی از آن بود که ح. امین امکان نوعی جهتگیری مجدد سیاست خود به سوی ایالات متحده و جمهوری خلق چین را بررسی میکند:
۲۷ سپتامبر، ح. امین از سرپرست اصلی امور آمریکا در کابل خواستار بهبود روابط شد و دو روز بعد، در نیویورک، وزیر امور خارجه افغانستان ش. ولی (شاه ولی) همین احساسات را به مقامات رسمی ایالات متحده، هر یک دیوید نیوسوم و هارولد ساندرز ابراز کرد. این احتمال مطرح شد که ممکن ح. امین با سازمان سیا ارتباط داشته باشد.
شخصیتهای برجسته حزبی هر دو جناح حزب دموکراتیک خلق افغانستان که در مهاجرت به سر میبردند، در جمهوری دموکراتیک افغانستان تشکیلات مخفی ایجاد کردند، مخفیانه شروع به بازگرداندن کادرهای خود به افغانستان کردند و برنامهریزی و آمادهسازی اقدامات علیه گروه ح. امین را آغاز کردند؛ در عین حال، آنان نیز امیدهای اصلی خود را به کمک نظامی شوروی بسته بودند.
در خود افغانستان، تا دسامبر ۱۹۷۹، اوضاع نظامی ـ سیاسیِ دراماتیکی شکل گرفته بود ـ ترور و خشونت در کشور بیداد میکرد و عملاً جنگ داخلی آغاز شده بود.
بهتدریج این ایده مطرح شد که شرایطی برای برکناری امین و جایگزینی او با چهرهای وفادارتر فراهم شود. ب. کارمل، بنا بر ارزیابی کارشناسان، از حمایت بخشی از اعضای حزب افغانستان برخوردار بود (چنانکه بعداً معلوم شد، این حمایت ناچیز بود)؛ به او پیشنهاد شد رهبری مبارزه برای سرنگونی رژیم ح. امین را بر عهده بگیرد. او با این پیشنهاد موافقت کرد و بلافاصله تحت حمایت کاگب اتحاد شوروی قرار گرفت.
در روزهای ۱۰ تا ۱۲ نوامبر، «گردان مسلمان» با هواپیماهای هوانوردی ترانسپورتی نظامی، با لباس نظامی افغانستان، از فرودگاههای چیرچیک و تاشکند به افغانستان منتقل و در پایگاه هوایی بگرام مستقر شد.
سند
کاملاً محرمانه.
دوسیهء ویژه
رفقای محترم برژنف، آندروپوف، گرومیکو، سوسلوف، اوستینوف
گزیدهای از صورتجلسه شماره ۱۷۶ نشست دفتر سیاسی کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی مورخ ۶ دسامبر ۱۹۷۹. درباره اعزام نیروی ویژه به افغانستان
با پیشنهادهای مربوط به این موضوع که در یادداشت کاگب اتحاد شوروی و وزارت دفاع مورخ ۴ دسامبر ۱۹۷۹ به شماره ۳۱۲/۲/۰۰۷۳ (پیوست است) بیان شده است، موافقت شود.
منشی عمومی کمیتهء مرکزی ل. برژنف
سند
کاملاً محرمانه. دوسیه ویژه
کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی.
ح. امین رئیس شورای انقلابی، منشی عمومی کمیته مرکزی حزب دموکراتیک خلق افغانستان و نخستوزیر جمهوری دموکراتیک افغانستان، اخیراً بهطور پیگیر مسئله ضرورت اعزام یک قطعه موتوری ـ تفنگدار شوروی به کابل به منظور حفاظت از اقامتگاه خود را مطرح میکند.
با توجه به اوضاع موجود و درخواست ح. امین، اعزام یک واحد اداره اصلی اطلاعات ستاد کل به افغانستان ، که به این منظور آماده شده است، با شمار مجموعی حدود ۵۰۰ نفر، با یونیفورمی که وابستگی آن به نیروهای مسلح اتحاد شوروی را آشکار نکند، مناسب میدانیم. امکان اعزام این واحد به جمهوری دموکراتیک افغانستان در تصمیم دفتر سیاسی کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی مورخ ۲۹.۶.۱۹۷۹، شماره پ ۱۵۶۱، بند IX، پیشبینی شده بود. با توجه به اینکه مسائل مربوط به اعزام واحد به کابل با طرف افغان هماهنگ شده است، انتقال آن با هواپیماهای هوانوردی ارانسپورتی نظامی در نیمه نخست دسامبر سال جاری را ممکن میدانیم. رفیق د. ف. اوستینوف موافق است.
ی. آندروپوف، ن. اوگارکوف. شماره ۳۱۲/۲۱۰۰۷۳. ۴ دسامبر ۱۹۷۹
سفیر تابِیف، به ح. امین از برآورده شدن در خواست وی مبنی بر اعزام دو واحد به توانمند کردن نگهبانی از اقامتگاه رئیس دولت و میدان هوایی بگرام آگاهی داد . این واحد ها به ترتیب در روزهای ۳ و ۱۴ دسامبر به جمهوری دموکراتیک افغانستان انتقال داده شدند. با یکی از آنها، ب. کارمل نیز بهطور غیرقانونی وارد شد و در بگرام تحت حفاظت کارکنان کاگب اتحاد شوروی قرار داشت.
بر اساس اطلاعات سفارت شوروی در آن دوره،«مخالفان مسلح افغان بهطور قابل ملاحظهای پایگاه اجتماعی خود را گسترش دادند، صفوف خود را تقویت کردند و در خاک پاکستان یک قرارگاه عملیاتی ایجاد کرده بودند. در نتیجه تأثیر ضد انقلاب بر پرسونل برخی واحدهای نظامی ، در شماری از فرارگاه ها، عمدتاً قرارگاه هایی که از مرکز دور بودند اعتراضات ضدحکومتی صورت گرفت.»
بله، در لوای ۳۰ پیادهنظام کوهستانی (اسمار)، لوای ۳۶ پیادهنظام (ناری)، لوای ۱۸ پیادهنظام (خوست) و برخی واحدهای دیگر که برای مدت طولانی از ستادهای مافوق خود در انزوا قرار داشتند و هیچگونه پشتیبانی و نیز تجهیزات جنگی، مهمات، مواد غذایی و غیره دریافت نمیکردند، شورشهایی رخ داد. ظهور تشکلهای جدید جمعیت اسلامی افغانستان (ج.ا.ا) و حزب اسلامی افغانستان (ح.ا.ا) در ولایتهای کنر، ننگرهار، لغمان، پکتیا، کاپیسا، غزنی، زابل، قندهار، غور، بادغیس، بامیان و هرات ثبت شده است. حدود ۷۰ درصد از قلمرو افغانستان، که بیش از ۱۰ میلیون نفر در آن زندگی میکنند، تحت کنترل دستهها و سایر تشکلهای مخالفان (یا خارج از کنترل دولت) قرار دارد؛ یعنی عملاً تمام مناطق روستایی…».
در ۸ دسامبر، در دفتر ل. ای. برژنف جلسهای برگزار شد که جمع محدودی از اعضای دفتر سیاسی کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی در آن شرکت داشتند: ی. آندروپوف، ا. گرومیکو، م. سوسلوف و د. اوستینوف.
در نهایت، تصمیم گرفته شد که بهطور مقدماتی دو گزینه بررسی شود: با استفاده از دستگاههای امنیتی کاگب، ح. امین از میان برداشته شود و ببرک کارمل به جای او منصوب گردد؛ و برای همین اهداف، تعدادی نیرو به خاک افغانستان اعزام شوند.
گزارش از کابل
(محرمانه. فوری…)
…در روزهای ۱۲ و ۱۷ دسامبر، نمایندهٔ کاگب با ح. امین دیدار کرد. از اظهارات امین موارد زیر شایان توجه است.
امین بهطور پیگیر بر ضرورت مشارکت مستقیم اتحاد شوروی در مهار عملیات جنگی دستههای مسلح در مناطق شمالی جمهوری دموکراتیک افغانستان تأکید میکرد. استدلالهای وی به شرح زیر بود:
رهبری کنونی افغانستان از حضور نیروهای مسلح اتحاد شوروی در شماری از نقاط دارای اهمیت راهبردی در ولایتهای شمالی جمهوری دموکراتیک افغانستان استقبال خواهد کرد.
امین گفت که شکلها و شیوههای ارائهٔ کمک نظامی باید از سوی شوروی تعیین شود.
اتحاد شوروی میتواند در هر مکانی که خود بخواهد، قرارگاه های نظامی داشته باشد. اتحاد شوروی میتواند حفاظت از تمامی تأسیسات همکاری افغانستان و شوروی را بر عهده بگیرد. نیروهای شوروی میتوانستند حفاظت از راههای مواصلاتی جمهوری دموکراتیک افغانستان را نیز بر عهده بگیرند.
نمایندهٔ کاگب اتحاد شوروی
۱۷.۱۲.۱۹۷۹ا
اسناد محرمانه در بارهء افغانستان
ترجمهء ف.فردا
بیروی سیاسی کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی، بر اثر پیشنهاد ی. و. آندرو پوف ، د. ف. اوستینوف و ا. ا. گرومیکو در تاریخ ۱۲ دسمبر جلسه کرد. در آن جلسه، مبنی بر وارد کردن نیروهای شوروی در افغانستان با اتفاق آراء تصمیم نهائی اتخاذ گردید ؛ هرچند به منظور نگهداشت سریت، از آن با عنوان «اقدامات» یاد میشد.
سند به ویژه مهم
کاملاً سری — دوسیهٔ ویژه
ریاست جلسه را رفیق ل. ای. برژنف بر عهده داشت.
حاضران:
م. ا. سوسلوف،
و. و. گریشین
ا. پ. کیریلینکو،
ا. ی. پِلشه،
د. ف. اوستینوف،
ک. و. چرنینکو،
ی. و. آندروپوف،
ا. ا. گرومیکو،
ن. ا. تیخونوف،
ب. ن. پونوماریوف.
فیصلهٔ کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی شمارهٔ ۱۷۶/۱۱۲۵ مورخ ۱۲ دسامبر
در مورد وضعیت در «الف»
( از حرف А در روسی، که در دری به الف ترجمه شده است، منظور افغانستان است. مترجم.)
۱. ملاحظات و اقداماتی را که رفقا
ی. و. آندروپوف،
د. ف. اوستینوف
و ا. ا. گرومیکو ارائه کردهاند، تأیید است.
به آنان اجازه داده می شود که در جریان اجرای این اقدامات، اصلاحاتی را که ماهیت اصولی را تعییر ندهد، وارد کنند.
مسایلی که نیاز به تصمیم گیری کمیتهٔ مرکزی دارند، بهموقع به بیروی سیاسی ارائه شوند. اجرای همهء این اقدامات بر عهدهٔ رفقا
ی. و. آندروپوف،
د. ف. اوستینوف
و ا. ا. گرومیکو گذاشته می شود.
۲. به رفقا ی. و. آندروپوف، د. ف. اوستینوف و ا. ا. گرومیکو وظیفه محول می گردد تا از روند اجرای اقدامات تعیین شده ،بیروی سیاسی کمیتهٔ مرکزی راآگاه کنند.
منشی کمیتهٔ مرکزی
ل. برژنف
شمارهٔ ۹۹۷ ( برگ ۱).
پروتوکول این جلسه به قلم ک.و. چرنیکو نوشته شد و تا مدت طولانی در دوسیه ویژهٔ کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی، قرار داشت.
پروتوکول مذکور کاملاً سری بود، حتی به هیچیک از مقامات بلندپایهٔ رهبری کشور نشان داده نمیشد و در صندوقی ویژه نگهداری می گردید.
۲۳دسامبر ۱۹۷۹، سفیر شوروی به ح. امین اطلاع داد که رهبری شوروی بهطور کامل تصمیم گرفته است به درخواستهای او به منظور اعزام نیرو به افغانستان پاسخ مثبت دهد و در ۲۵ دسامبر ۱۹۷۹ آماده است ورود نیروهای شوروی به افغانستان را آغاز کند. ح. امین از این تصمیم ابراز سپاس گزاری کرد و به لوی درستیزتوب دستور داد که از هر جهت در اجرای آن همکاری کند.
۲۷ دسامبر، در جلسهٔ بیروی سیاسی کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی، اقدامات مربوط به تأمین تبلیغاتیِ ورود نیروهای شوروی به افغانستان و انتقال قدرت به ب. کارمل مورد بررسی قرار گرفت.
سند
در کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی
(بخش عمومی. سکتور اول. باید در مدت ۳ روز مسترد گردد)
کارگران همهٔ کشورها، متحد شوید!
حزب کمونیست اتحاد شوروی
کمیتهٔ مرکزی
کاملاً سری
دوسیهٔ ویژه
خصوصی
شمارهٔ پ/۱۷۷/۱۵۱
به رفقا: برژنف، آندروپوف، گریشین، گرومیکو، کیریلینکو، کوسیگین، کونایف، پِلشه، رومانوف، سوسلوف، تیخونوف، اوستینوف، چرنینکو، شچربیتسکی، علییف، گورباچوف، دمیچف، کوزنتسوف، ماشروف، پونوماریوف، رشیدوف، سولومنتسف، شواردنادزه، دولگیخ، زیمیانین، کاپیتونوف، روساکوف.
گزیدهای از پروتوکول شمارهٔ ۱۷۷ جلسهٔ بیروی سیاسی کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی مورخ ۲۷ دسامبر ۱۹۷۹
دربارهٔ اقدامات ما در ارتباط با دگرگونی های اوضاع در حول و حوش افغانستان.
برنامه ارسال رهنمودها به سفیران شوروی در برلین، وارسا، بوداپست، پراگ، صوفیه، هاوانا، اولانباتور و هانوی را تأیید است (ضمیمهٔ شمارهٔ ۱).
برنامه رهنمودها به تمام سفیران شوروی در ارتباط با تحولات اوضاع افغانستان تأیید است (ضمیمهٔ شمارهٔ ۲).
برنامهء رهنمودها به نمایندهٔ شوروی در نیویارک تایید است. (ضمیمهٔ شمارهٔ ۳).
برنامهٔ اطلاعیهٔ تاس تأیید است. (ضمیمهٔ شمارهٔ ۴).
تلگرام تبریکی به رفیق ببرک کارمل رئیس شورای انقلابی، منشی عمومی کمیتهٔ مرکزی حزب دموکراتیک خلق افغانستان و صدراعظم جمهوری دموکراتیک افغانستان، تأیید است. (ضمیمهٔ شمارهٔ ۵).
پیشنهادها دربارهٔ تأمین تبلیغاتیِ اقدام ما در مورد افغانستان تائید است (ضمیمهٔ شمارهٔ ۶).
متن نامهٔ کمیتهٔ مرکزی به سازمانهای حزبی حزب کمونیست اتحاد شوروی تأیید است. (ضمیمهٔ شمارهٔ ۷).
متن نامهٔ کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی به احزاب کمونیست و کارگری کشورهای غیرسو سیا لیستی تأیید است. (ضمیمهٔ شمارهٔ ۸).
منشی کمیتهٔ مرکزی
ل. برژنف
از میان تمامی فهرست ضمایم، بیشترین توجه شایسته به ضمیمه یی است که نحوهٔ بازتاب این اقدام در مطبوعات و سایر وسایل اطلاعات جمعی را تنظیم میکرد (ضمیمهٔ شمارهٔ ۶، در ادامه، صفحهٔ ۲۷ را ببینید).
دقیقاً بر اساس مفاد همین ضمیمه بود که حقیقت دربارهٔ «جنگ افغانستان» به مدت طولانی از مردم شوروی پنهان نگه داشته شد. پردهٔ سری بودن که اقدامات اتحاد شوروی در افغانستان را همراهی میکرد، در میان بسیاری، موجب بدگمانی میشد و آسیب قابلتوجهی به اعتبار بینالمللی اتحاد شوروی وارد میکرد.
سند
در پیوند به بند ۱۵۱ پروتوکول شمارهٔ ۱۷۷
کاملاً سری — دوسیهٔ ویژه
ضمیمهٔ شمارهٔ ۶
دربارهٔ تأمین تبلیغاتیِ اقدام ما در مورد افغانستان
در بازتاب دادنِ اقدام کمکییی که اتحاد شوروی به درخواست رهبری جمهوری دموکراتیک افغانستان در برابر تجاوز خارجی انجام داده است، در کار تبلیغاتی ما ـ در مطبوعات، تلویزیون و رادیو ، از موارد زیر پیروی شود.
در تمام کار تبلیغاتی، از مفاد مندرج در مراجعهٔ رهبری افغانستان به اتحاد شوروی با درخواست کمک نظامی و از اطلاعیهٔ تاس در این مورد، پیروی شود.
بهعنوان تز اصلی، باید برجسته گردد که اعزام قطعات محدود نظامی شوروی به افغانستان، بر ثر درخواست رهبری افغانستان صورت بسته است، و یک هدف دارد ، کمک و مساعدت به مردم و حکومت افغانستان در مبارزه بر ضد تجاوز خارجی. این اقدام شوروی هیچ هدف دیگری را دنبال نمیکند.
تأکید شود که در نتیجهٔ اعمال تجاوز خارجی و مداخلهٔ فزایندهٔ بیرونی در امور داخلی افغا نستان، خطری برای دستاوردهای انقلاب ثور و برای حاکمیت و استقلال افغانستان جدید به وجود آمده است.
در چنین شرایطی، اتحاد شوروی، که رهبری جمهوری دموکراتیک افغانستان طی دو سال گذشته بارها با درخوا ست کمک به منظور دفع تجاوز به آن مراجعه کرده بود، از این رو شوروی به این درخوا ست پاسخ مثبت داد و، از جمله، با روح و متن قرارداد شوروی ـ افغانستان دربارهٔ دوستی، حسن همجواری و همکاری، دست یافت.
درخواست حکومت افغانستان و برآورده ساختن آن از سوی اتحاد شوروی ــ صرفاً موضوع دو دولت مستقل ــ اتحاد شوروی و جمهوری دموکراتیک افغانستان است که خودشان روابط متقابل خویش را تنظیم می کنند. این دو کشور ، طوری که در مادهٔ ۵۱ منشور سازمان ملل متحد پیشبینی شده است، مانند هر دولت عضو سازمان ملل متحد، از حق دفاع از خود بهصورت انفرادی یا جمعی برخوردارند .
در هنگام بازتاب دیگرگونی در رهبری افغانستان، تأکید شود که این امر داخلی مردم افغانستان است؛ از اظهارات منتشر شده از سوی شورای انقلابی افغانستان و از سخنرانیهای ببرک کارمل رئیس شورای انقلابی افغانستان، پیروی شود. در برابر هرگونه شایعهپراکنی احتمالی دربارهٔ مداخلهٔ گویا شوروی در امور داخلی افغانستان، پاسخ قاطع و مستدل داده شود. تأکید گردد که اتحاد شوروی با تغییرات در رهبری افغانستان هیچ رابطه نداشت و ندارد. وظیفهٔ اتحاد شوروی در ارتباط با رویدادهای افغانستان و پیرامون آن، به ارائهٔ کمک و مساعدت در نگهداشت حاکمیت و استقلال افغانستانِ دوست در برابر تجاوز خارجی محدود میشود. به محض آنکه این تجاوز متوقف گردد، تهدید علیه حاکمیت و استقلال دولت افغا نستان از میان خواهد رفت و قطعات نظامی شوروی بیدرنگ و بهطور کامل از خاک افغانستان خارج خواهند شد.
سند
کاملاً سری
دوسیهٔ ویژه شمارهٔ پ ۱۷۷/۲۲۰
به رفقا برژنف، کاسیگین، آندروپوف، گرومیکو، سوسلوف، اوستینوف، پونوماریوف و زامیایتین.
گزیدهای از صورتجلسهٔ شمارهٔ ۱۷۷ نشست بیروی سیاسی کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی مورخ ۲۹ دسمبر
دربارهٔ پاسخ به پیام رئیسجمهور کارتر از طریق خط ارتباط مستقیم، در مورد افغانستان.
برنامهء پاسخ رفیق ل. ای. برژنف در مورد این مسئله (ضمیمه است) تأیید است. پاسخ از طریق خط ارتباط مستقیم مسکو ـ واشنگتن منتقل گردد.
منشی کمیتهٔ مرکزی، ل. برژنف
سند
در پیوند به بند ۲۲۰ صورتجلسه شماره ۱۷۷
کاملاً سری
جناب آقای رئیسجمهور محترم!
در پاسخ به پیام مورخ ۲۹ دسامبر شما، لازم میدانم موارد زیر را اطلاع دهم. با ارزیابی شما از آنچه اکنون در جمهوری دموکراتیک افغانستان جریان دارد، به هیچ وجه نمی توان موافق بود. ما پیش تر از طریق سفیر شما در مسکو، توضیحاتی را درباره آنچه واقعاً در آنجا میگذرد، و نیز درباره دلایلی که ما را بر آن واداشت تا به در خواست دولت افغا نستان مبنی بر اعزام قطعات محدود نظامی شوروی پاسخ مثبت دهیم، به گونهء سری در اختیار طرف آمریکا یی و شخص شما قرار دادهایم.
دولت افغانستان طی تقریباً دو سال، بارها و بهدفعات با چنین درخوا ستی به ما مراجعه کرده است. ضمناً، یکی از چنین درخواستهایی در تاریخ ۲۶ دسامبر سال جاری به ما ارسال شد. این را ما، اتحاد جماهیر شوروی، میدانیم و به همان انازاه طرف افغانی نیز، که چنین درخواست هایی را به ما ارسال کرده است، از آن آگاه است.
میخواهم بار دیگر تأکید کنم که اعزام قطعات محدود شوروی به افغا نستان تنها یک هدف دارد ـ ارائه کمک و مساعدت در دفع اعمال تجاوز خارجی که مدت طولانی است ادامه دارد و اکنون ابعاد گسترده تری به خود گرفته است.
ادعایی مبنی بر اینکه گویا اتحاد شوروی اقداماتی برای سرنگونی دولت افغانستان انجام داده است و در پیام شما مطرح شده است کاملاً غیرقابلقبول و مغایر با واقعیت است . باید با صراحت کامل تأکید کنم که تغییرات در رهبری افغانستان بوسیلهء خود افغانها و فقط بوسیلهء آنان صورت گرفته است. در این مورد از دولت افغانستان سؤال کنید.
آنچه در پیام شما درباره سرنوشت خانوادههای رهبران پیشین افغا نستان گفته شده نیز با واقعیت مطابقت ندارد. اطلاعاتی که در اختیار ما قرار دارد، اطلاعاتی را که شما دریافت کردهاید، رد میکند.
همچنین باید بهروشنی به شما اعلام کنم که قطعات نظامی شوروی هیچگونه اقدام نظامی علیه طرف افغانی انجام ندادهاند و ما، البته، قصد نداریم چنین اقداماتی را انجام دهیم.
شما در پیام خود به ما ایراد میگیرید که پیش از اعزام قطعات نظامی خود به افغانستان، در مورد مسائل افغانستان با دولت ایالات متحده مشورت نکردهایم. اما اجازه دهید از شما بپرسم ــ آیا شما پیش از آنکه به تمرکز گسترده نیروهای دریایی خود در آبهای مجاور ایران و در منطقه خلیج فارس و نیز در بسیاری موارد دیگر اقدام کنید، با ما مشورت کردید؟؛ مواردی که دستکم میبایست ما را در جریان آن قرار می دادید؟
با توجه به محتوا و روح پیام شما، لازم میدانم بار دیگر توضیح دهم که درخواست دولت افغا نستان و برآورده ساختن این درخواست از سوی اتحاد شوروی ــ صرفاً امر مربوط به اتحاد شوروی و افغانستان است؛ دو کشوری که خود، بر اساس توافق متقابل، روابط میان خویش را تنظیم میکنند و، البته، نمیتوانند اجازه هیچگونه مداخلهای از خارج در این روابط را بدهند.
آنان، مانند هر دولت عضو سازمان ملل متحد، حق دفاع از خود را نهتنها بهصورت انفرادی، بلکه بهصورت جمعی نیز دارند؛ امری که در ماده ۵۱ منشور سازمان ملل متحد پیشبینی شده است؛ منشوری که اتحاد شوروی و ایالات متحده خود در تدوین آن نقش داشتند. و این امر به تأیید همه دولتهای عضو سازمان ملل متحد رسیده است.
بدیهی است که هیچ مبنایی برای ادعای شما مبنی بر اینکه اقدامات ما در افغانستان تهدیدی برای صلح است، وجود ندارد.
با توجه به همه این مطالب ، لحن نامتناسب و تند در برخی از عبارات پیام شما بهوضوح به چشم میخورد.
این برای چیست؟ آیا بهتر نبود اوضاع را با آرامش بیشتری ارزیابی میکردید، با در نظر گرفتن عالیترین منافع صلح و، نه در آخرین درجه، مناسبات میان دو کشور ما؟
در مورد «پیشنهاد» شما، ما قبلاً به شما اطلاع دادهایم و در اینجا بار دیگر تکرار میکنم که به محض آنکه دلایل و عواملی که موجب درخواست افغانستان از اتحاد شوروی شده است از میان برود، ما قصد داریم قطعات نظامی شوروی را بهطور کامل از خاک افغانستان خارج کنیم.
اما پیشنهاد ما به شما این است: طرف آمریکایی میتوانست سهم خود را در متوقف ساختن تهاجمات مسلحانه از خارج به خاک افغانستان ایفا کند.
من معتقد نیستم که تلاش برای ایجاد روابط باثباتتر و ثمربخشتر میان اتحاد شوروی و ایالات متحده بتواند بیهوده باشد، البته اگر خود طرف آمریکایی چنین چیزی را نخواهد. ما چنین چیزی را نمی خواهیم. فکر میکنم این امر به نفع خود ایالات متحده آمریکا نیز نخواهد بود.
به باور ما، چگونگی شکلگیری روابط میان اتحاد شوروی و ایالات متحده، امری متقابل است. ما بر این باوریم که این روابط نباید تحت تأثیر عوامل یا رویداد های جانبی دچار نوسان شوند.
با وجود اختلافنظرها در شماری از مسائل سیاست جهانی و اروپایی، که همه ما به روشنی از آن آگاهیم، اتحاد شوروی طرفدار آن است که امور در چار چوب همان توافقها و اسنادی پیش برده شود که کشورهای ما در راستای صلح، همکاری برابر و امنیت بینالمللی به تصویب رساندهاند.
ل. برژنف
۲۹ دسامبر ۱۹۷۹



8. عملیات وسیع مشترکالنوع قوای محدود شوروی در افغانستان
عملیاتهای رزمی برنامهریزیشده، مشترک یا مستقل، زمینی یا هواییـزمینی، که واحدها و تشکیلات اردوی چهلم در جریان جنگ افغانستان (۱۹۷۹–۱۹۸۹)، در جبهه یی وسیع و با بهکارگیری نیروها و امکانات قابل توجه انجام دادند.
این عملیاتها با ترکیب نیروهای متفاوت، در زمانهای مختلف و در ولایتهای گوناگون افغانستان، با هدف تثبیت اوضاع منطقه و تقویت حاکمیت دولتی جمهوری دموکراتیک افغانستان انجام می شدند.
آغاز این عملیاتها به عملیات نظامی در ولسوالی نهرین ولایت بغلان، در اوایل جنوری ۱۹۸۰، برمیگردد؛ جایی که واحدهای قوای محدود شوروی، اندکی پس از ورود به جمهوری دموکراتیک افغانستان، شورش مسلحانهٔ لوای چهارم توپچی اردوی جمهوری دموکراتیک افغانستان را سرکوب کردند.
مشهورترین عملیاتهای نظامی که در تاریخ جنگ افغانستان (۱۹۷۹–۱۹۸۹) ثبت شدهاند، عبارتاند از:
عملیاتهای نظامی بدون استثنا شامل عملیاتهای «پنجشیر»، «کنر»، «قندهار»، «هرات»، «مارمول»، «کندز»، «ارگون»، «علیخیل»، «لوگر»، «جلالآباد»، «تخار»، «فیضآباد»، «بغلان» و «چاریکار» در مناطق گذرگاه سالنگ و درهٔ چاریکار و مناطق دیگر بودند.
عملیاتهای نظامی در اطراف شهرها، ولسوالیها و مناطق مسکونی کابل، وردک، غزنی، هرات، کندز، قندهار، جلالآباد، پغمان، میدانشهر، علیشنگ، لغمان، سرخرود، اسمار، مهترلام، بریکوت، اسعدآباد، مروره، خارا، سروبی، دربند، درزاب، البرز، مارمول، اسلامقلعه، شرشری، مدرسه، چهاردره، علیآباد، امامصاحب، اشکمش، میرخیل، خانآباد، تالقان، خواجهغار، کشم، فیضآباد، اشکاشم، بهارک، کوفآب، زردیو، ورجدود، بغلان، نهرین، بانو، برکه، سید، خوستوفرنگ، اندراب، جبلالسراج، چاریکار، بگرام، رخه، بازارک، هزاره، پیشغور، محمودراقی، لشکرگاه، کجکی سفلی، اسلامدره، ارغنداب، برکیبرک، سفلی، گردیز، ناری، ارگون، علیخیل، فراهرود، لورکوه، گرشک، شاهجوی، قلات و مناطق دیگر انجام شدند.
از عملیاتهای نظامی مشهور میتوان از «کوهستان-۸۰»، «بهار-۸۰»، «خزان-۸۰»، «ضربت-۱ و ۲»، «آتشبار»، «مانور»، «دام»، «گرانیت»، «رعد» (در ولایت غزنی)، «ژوره»، «جنوب» و «تایفون» نام برد.
بزرگترین عملیات نظامی، عملیات «شاهراه» شناخته میشود که از نوامبر ۱۹۸۷ تا جنوری ۱۹۸۸ در ولایتهای پکتیا و خوست انجام شد.
عملیاتهای پنجشیر شامل نُه عملیات وسیع مشترکالنوع و برنامهریزیشده بود که قوای محدود شوروی در سالهای ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۵ علیه مجاهدین افغان، به فرماندهی فرمانده مشهور میدانی احمدشاه مسعود، در منطقهٔ درهٔ پنجشیر، در ولایتهای پنجشیر و کاپیسا و درهٔ چاریکار در ولایت پروان انجام دادند.
این عملیاتها، عملیاتهای رزمی مشترک هواییـزمینی واحدها و تشکیلات قوای محدود شوروی و اردوی جمهوری دموکراتیک افغانستان بودند که در جبههیی وسیع و با بهکارگیری نیروها و امکانات قابلتوجه انجام شدند.
«عملیاتهای کنر» ــ وسیعترین عملیات مشترکالنوع و برنامه ریزیشده از میان چهار عملیات کنر بود که در سالهای ۱۹۸۰، ۱۹۸۱، ۱۹۸۳ و ۱۹۸۵ در منطقهٔ مرز افغانستان و پاکستان، در ولایتهای کنر، لغمان و ننگرهار انجام شدند. این عملیات رزمی مشترک هواییـزمینی با اشتراک نیروهای قوای محدود شوروی و واحدها و تشکیلات قوای مسلح، وزارت امنیت دولتی و وزارت امور داخلهٔ جمهوری دموکراتیک افغانستان، در جبههای وسیع و با بهکارگیری نیروها و امکانات قابلتوجه انجام شد.
این عملیات، در کنار عملیات «شاهراه» و نُه عملیات پنجشیر، یکی از بزرگترین عملیاتهای نظامی قوای محدود شوروی در جنگ افغانستان (۱۹۷۹–۱۹۸۹) به شمار میرفت.
عملیات «مانور» ــ عملیات وسیع مشترکالنوع و برنامهریزیشده در ولایتهای کندز، تخار و بدخشان در جریان جنگ افغانستان (۱۹۷۹–۱۹۸۹). این عملیات رزمی مشترک هواییـزمینی واحدها و تشکیلات قوای محدود شوروی در جبههای وسیع و با بهکار گیری نیروها و امکانات قابلتوجه انجام شد. عملیات در جون ۱۹۸۶، طی سه مرحله، به اجرا درآمد. فرماندهی عملیات را گ. گ. کندراتیف، معاون فرمانده اردوی چهلم با درجهٔ تورن جنرالی، بر عهده داشت.
مرحلهٔ اول و سوم شامل عبور دادن و همراهی کاروانهای حامل محمولههای نظامی و ملکی و تجهیزات ویژه، نظامی و ملکی بود که در مسیر معکوس کندز ـ تالقان ـ فیضآباد حرکت میکردند. مناطق مسکونی مجاور جادهٔ کندز ـ فیضآباد مسدود میشدند. امنیت رفتوآمد تأمین و از کاروانهایی که در قلمرو خارج از کنترول قوای محدود شوروی حرکت میکردند، حفاظت می شد.
مرحلهٔ دوم شامل فرود نیروی هوابرد تاکتیکی در تودهٔ کوهستانی مغولان، چولباخیر و تالیگوبنگ، در منطقهٔ اشکمش، بخش کوهستانی ولایت تخار بود. در این مرحله، منطقهٔ مستحکم و پایگاه انتقالی شورشیان و نیز انبارهای سلاح و مهمات تصرف و زیرساختهای منطقهٔ مستحکم نابود شدند.
شهرت این عملیات وسیع نظامی در جنگ افغانستان (۱۹۷۹–۱۹۸۹) بهدلیل نبرد طولانی و فداکارانهٔ کندک مستقل کشفی ۷۸۳ از فرقهٔ پیادهٔ موتوری ۲۰۱ با گروه فرمانده میدانی قاضی کبیر، در جریان مرحلهٔ دوم ــ مرحلهٔ کوهستانی ــ بود.
عملیات «دام» ــ عملیات وسیع مشترکالنوع و برنامهریزیشده در منطقهٔ مرز افغانستان و ایران، از ۱۸ تا ۲۶ آگست ۱۹۸۶، در منطقهٔ «کوکاری ـ شرشری»، در رشتهکوه های «کوهه ـ سنگه ـ سورخ»، در تودهٔ کوهستانی سفیدکوه ــ «سفید کوه» یا «کوههای سفید» ــ از سیستم کوهستانی پاروپامیز، در ولایت هرات بود. این عملیات رزمی مشترک هواییـزمینی با اشتراک نیروهای قوای محدود شوروی، واحدها و تشکیلات اردوی جمهوری دموکراتیک افغانستان، وزارت امنیت دولتی و وزارت امور داخلهٔ آن کشور، شامل فرقهٔ هفدهم پیاده و لوای پنجم تانک، در جبههای وسیع و با بهکارگیری نیروها و امکانات قابلتوجه انجام شد.
فرماندهی نیروهای مجاهدین را اسماعیلخان (محمد اسماعیلخان، تورن اسماعیلخان) بر عهده داشت.
این عملیات یکی از موفقترین عملیاتهای نظامی در جنگ افغانستان (۱۹۷۹–۱۹۸۹) بود.
عملیاتهای مارمول ــ مجموعهای از عملیاتهای وسیع مشترکالنوع و برنامهریزیشده، مشترک و مستقل، برای تصرف مناطق مستحکم، مجتمع های استحکامات و پایگاههای انتقالی البرز، «آغرسای»، «بایرامشاه» و «شرچه» و نابودی زیرساختهای پایگاههای شورشیان بود. این عملیاتها با هدف مسدود کردن مسیرهای انتقال سلاح و مهمات و خنثیسازی اعضای تشکیلات مسلح مجاهدین نیز انجام می شدند. این مجموعه شامل عملیاتهای رزمی مشترک یا مستقل، زمینی و هواییـزمینی، در جبههای وسیع و با بهکارگیری نیروها و امکانات قابلتوجه بود.
تشکیلات قوای محدود شوروی ــ واحدهای فرقهٔ پیادهٔ موتوری ۲۰۱ و КСАПО کمیتهٔ امنیت دولتی اتحاد شوروی ــ بارها عملیاتهای نظامی با مقیاسهای گوناگون را در منطقهٔ یادشده، موسوم به «صخرههای سرخ»، انجام دادند؛ یعنی در درههای تنگیمارمول، شادیان و تاشقرغان، در جنوب شهر مزارشریف، ولایت بلخ، در شمال افغانستان. از عملیاتهای شناخته شده میتوان به عملیات های سالهای ۱۹۸۰، ۱۹۸۱ و ۱۹۸۲، مارچ ۱۹۸۳، جنوری تا فبروری ۱۹۸۴ و سپتامبر ۱۹۸۵ و موارد دیگر اشاره کرد.
عملیات «شاهراه» ــ بزرگترین عملیات مشترکالنوع و برنامه ریزیشدهٔ قوای محدود شوروی در منطقهٔ مرز افغانستان و پاکستان، در ولایت پکتیا، در جنوبشرق افغانستان بود. این عملیات رزمی مشترک هواییـزمینی در جبههای وسیع و با بهکارگیری نیروها و امکانات قابلتوجه انجام شد. زمان اجرای آن از ۲۳ نوامبر تا ۱۰ جنوری ۱۹۸۷–۱۹۸۸ ذکر شده است.
دلیل اجرای این عملیات، اقدام مجاهدین برای محاصرهٔ شهر خوست بود. مجاهدین در خزان ۱۹۸۷ قصد داشتند در این منطقه دولت اسلامی جدیدی ایجاد کنند. عملیاتهای اصلی در امتداد شاهراه گردیز ـ خوست جریان داشت. نیروهای مجاهدین افغان را فرمانده مشهور میدانی، جلالالدین حقانی، رهبری میکرد.
عملیات «تایفون» ــ آخرین عملیات وسیع مشترکالنوع و برنامه ریزیشدهٔ قوای محدود شوروی در جریان جنگ افغانستان (۱۹۷۹–۱۹۸۹) بود. این عملیات رزمی مشترک هواییـزمینی در ولایتهای پروان، بغلان و کندز، در جبههای وسیع و با بهکارگیری نیروها و امکانات قابلتوجه، از ۲۳ تا ۲۶ جنوری ۱۹۸۹ انجام شد. هدف آن «وارد کردن حداکثر خسارت به نیروهای مخالف در ولایتهای مرکزی و شمالی کشور» بود [۶].
«یورش های کوفآب» ــ مجموعهای از عملیات های رزمی برنامهریزی شده و برنامهریزینشدهٔ گروههای سیار کشفی، گروههای سیار تهاجمی و نیروی هوابرد تاکتیکی، با اشتراک ДШМГ، ММГ و СБО مربوط به КСАПО ПУ کمیتهٔ امنیت دولتی اتحاد شوروی، در تودهٔ کوهستانی مرتفع سیاهکوه (ارتفاع رشتهکوهها ۳۴۰۰ تا ۴۴۰۰ متر) بود. این عملیاتها در منطقهٔ درهٔ کوفآب ولایت بدخشان، در محدودهٔ مرزهای افغانستان با پاکستان، چین و اتحاد شوروی، در جریان جنگ افغانستان (۱۹۷۹–۱۹۸۹) انجام شدند.
عملیات وسیع مشترک النوع برای تصرف مناطق مستحکم
شماری از عملیاتهای بزرگ، مشترکالنوع و برنامهریزیشده در جنگ افغانستان (۱۹۷۹–۱۹۸۹)، با هدف تصرف و نابودی مناطق مستحکم مجاهدین در ولایتهای مختلف افغانستان انجام شدند. از مشهورترین آنها میتوان به ژوره در ولایت پکتیکا، تورهبوره در ولایت ننگرهار، کوکاری ـ شرشری در ولایت هرات، و البرز، شرچه، آغرسای و بایرامشاه در ولایت بلخ اشاره کرد.

۹. نبردهای با تلفات سنگین در جنگ افغانستان (۱۹۷۹–۱۹۸۹)
۱. نبرد در نزدیکی قریهٔ خارا، غند مستقل ۶۶ پیادهنظام موتوری.
۲. نبرد در نزدیکی قریهٔ شایسته، کندک مستقل کشف ۷۸۳، فرقهٔ پیادهنظام موتوری ۲۰۱.
۳. نابودی کندک اول لوای پیادهنظام موتوری ۶۸۲، فرقهٔ پیادهنظام موتوری ۱۰۸.
۴. نابودی تولی مروره، لوای مستقل ۱۵ خاصمنظورهٔ استخبارات نظامی.
۵. نبرد در نزدیکی قریهٔ کونیاک، تولی چهارم کندک پیادهنظام موتوری ۱۴۹، فرقهٔ پیادهنظام موتوری ۲۰۱.
۶. نبرد در نزدیکی قریهٔ افریج، گروه مانوری سرحدی حوزهٔ سرحدی قفقاز.
۷. نبرد در کوه دریگر، کوماندوهای اردوی جمهوری دموکراتیک افغانستان.
۸. نبرد در کوه یفساج، کندک مستقل کشف ۷۸۳، فرقهٔ پیادهنظام موتوری ۲۰۱.
نبرد در نزدیکی قریهٔ خارا — عملیات غند مستقل ۶۶ پیادهنظام موتوری در چاردره، از ۱۱ تا ۳۰ می ۱۹۸۰.
نبرد قطعات غند ۶۶، متشکل از دلګی هاوانانداز بطریهٔ اول هاوانانداز (قوماندان دلګی، تورن ای. کوتوف)، دلګی آگاس (قوماندان دلگی، جگتورن س. زاکولودیاژنی) و دلگی هاوانانداز کندک تعرضی هوابرد (قوماندان دلگی، تورن ا. سوروتسف) از تولی اول کندک اول (افسران: تورن ای. بارانوف، جگتورن ن. شورنیکوف و جگتورن و. سالکوف) غند مستقل ۶۶ پیادهنظام موتوری، در نزدیکی قریهٔ خارا، در مصب دریای درهءپیچ، نزدیک اسعدآباد، ولایت کنر، در منطقهٔ سرحد افغانستان و پاکستان، با گروهی از مجاهدین افغان که شمار آنان تا ۱۱ می ۱۹۸۰ بیش از ۱۵۰ نفر بود.
مجموع افراد قطعاتی که در «دام آتش» گرفتار شدند، ۷۳ نفر بودند که از میان آنان ۳۱ نفر کشته شدند، ۲۵ نفر زخم برداشتند و ۲۱ نفر بر اثر زخمهایشان جان باختند.
نبرد از ساعت پنج صبح تا ساعت ۲۱ همان روز ادامه یافت.
تلفات دشمن بیش از ۱۰۰ نفر کشته و زخمی بود.
۳۶ جسد دشمن در میدان نبرد باقی ماند.
نبرد در نزدیکی قریهٔ شایسته، به تاریخ ۳ آگست ۱۹۸۰
نبرد دفاعی در نزدیکی قریهٔ شایسته، در درهٔ مشهد، در منطقهٔ کشم (ارتفاع ۳۴۰۸ متر)، نزدیک فیضآباد، ولایت بدخشان، در شمالشرق جمهوری افغانستان.
در جریان اجرای اطلاعات استخباراتی بهدستآمده در ۲ آگست ۱۹۸۰، قطعات فرقهٔ پیادهنظام موتوری ۲۰۱ — کندک مستقل کشف ۷۸۳ و لوای گارد پیادهنظام موتوری ۱۴۹ — در درهٔ مشهد یک عملیات محاربوی انجام دادند.
در ارتفاعات بلند
هنگامی که کندک مستقل کشف ۷۸۳ در کمین مجاهدین گرفتار شد و نبرد شبانه آغاز گردید، این کندک ۴۸ کشته و ۴۷ زخمی داد.
نابودی کندک اول غند پیادهنظام موتوری ۶۸۲
نبرد در درهٔ هزاره — نبرد دفاعی کندک اول غند پیادهنظام موتوری ۶۸۲، فرقهٔ پیادهنظام موتوری ۱۰۸، در درهٔ هزاره در مختصات ۳۵°۱۸′۵۰″ عرض شمالی و ۶۹°۳۸′۲۰″ طول شرقی، ولایت پنجشیر، با گروهی از مجاهدین افغان درهٔ پنجشیر به فرماندهی احمدشاه مسعود
فرمانده مشهور میدانی، در جریان جنگ افغانستان در سالهای ۱۹۷۹–۱۹۸۹، هنگام اجرای هفتمین عملیات پنجشیر در اپریل ۱۹۸۴.
در جریان این نبرد، ۸۰ نفر کشته شدند.
تلفات مجاهدین ۲۰ تا ۲۵ کشته بود.
نابودی تولی مروره — نبرد دفاعی تولی اول قطعهٔ مستقل ۳۳۴ خاصمنظوره (کندک پنجم) از لوای مستقل ۱۵ خاصمنظورهٔ استخبارات نظامی ریاست لوی درستیز قوای مسلح اتحاد شوروی، در نزدیکی قریهٔ سنگام، در درهٔ مروره، ولایت کنر، در منطقهٔ سرحد افغانستان و پاکستان، با گروهی از مجاهدین افغان به فرماندهی یونس خالص، فرمانده میدانی.
به تاریخ ۲۰ اپریل ۱۹۸۵، این تولی به فرماندهی کپتان ن. تسبرک، عملیات کمین و جستوجو را بهمنظور خنثیساختن اعضای تشکیلات مسلح انجام میداد.
هنگامی که افراد کشف بهسوی قریهٔ سنگام حرکت میکردند، مجاهدین در حال عقبنشینی را مشاهده کردند.
در جریان تعقیب این گروه، تولی به عمق دره کشانده شد و در کمین مجاهدینی افتاد که در انتظار آن بودند.
نبرد شدید با نیروهای برتر مجاهدین آغاز شد که در آن تولی ۳۱ کشته داد.
نبرد تولی چهارم کندک پیادهنظام موتوری ۱۴۹ در نزدیکی قریهٔ کونیاک
نبرد تولی چهارم در کوهستانهای کنر
نبرد دفاعی تولی چهارم کندک گارد پیادهنظام موتوری ۱۴۹، فرقهٔ پیادهنظام موتوری ۲۰۱، با گروهی از مجاهدین افغان و مزدوران پاکستانی موسوم به «لکلکهای سیاه»، در درهٔ پیچ، در نزدیکی قریهٔ کونیاک، نزدیک اسعدآباد، ولایت کنر، در منطقهٔ سرحد افغانستان و پاکستان.
نبرد فداکارانهٔ گاردهای تولی چهارم پیادهنظام موتوری و نیروهای تقویتی کندک دوم پیادهنظام موتوری، در جریان اجرای یک عملیات بزرگ و برنامهریزیشدهٔ نظامی، به فرماندهی جنرال اردو و. ای. وارینیکوف، رئیس گروه ادارهٔ وزارت دفاع اتحاد شوروی در جمهوری افغانستان، انجام شد.
این نبرد بهعنوان یکی از رویدادهای دراماتیک عملیات کنر شناخته میشود.
در جریان نبرد چند ساعته، تولی و قطعات تقویتی آن ۱۸ زخمی و ۲۳ کشته دادند؛ از جمله قوماندان تولی که برای جلوگیری از اسیرشدن، در حالی که بهشدت زخمی بود، بر خود شلیک کرد و جان باخت.

نبرد در قریهٔ افریج
نبرد دفاعی در نزدیکی قریهٔ افریج، در درهٔ زردیو، رشتهکوه درهء کلات، درهٔ دارم، ولسوالی بهارک ولایت بدخشان، در شمالشرق جمهوری افغانستان.
میان مرزبانان پوستهٔ سرحدی قطعهٔ سرحدی پانفیلوف، گروه متحرک رزمی (ММГ) حوزهٔ سرحدی شرقی پرچم سرخ و گروه مجاهدین افغان به فرماندهی م. یونس قوماندان میدانی ، در ۲۲ نوامبر ۱۹۸۵ درگیری کوتاهمدت رخ داد. در این نبرد ۲۵ نفر کشته شدند.
نبرد بر سر پایگاه ژَوَرَه
نبرد در کوه داریگار
نبرد تهاجمی قطعهٔ نیروهای ویژهٔ «کماندو»ی اردوی جمهوری دموکراتیک افغانستان در جریان اشتراک در یک عملیات بزرگ نظامی از پیش طرحشده در منطقهٔ ژوره، ولایت خوست، در امتداد مرز افغانستان و پاکستان، طی جنگ افغانستان در سالهای ۱۹۷۹ تا ۱۹۸۹؛ از ۴ تا ۲۰ اپریل ۱۹۸۶.
نبرد دشوار و خونین واحدهای اردوی افغانستان در جریان اجرای عملیات مشترک نظامی با قطعات و تشکیلات قوای محدود شوروی در افغانستان (ОКСВА).
فرماندهی نیروهای اردوی جمهوری دموکراتیک افغانستان را دگر جنرال عظیمی و پس از او جنرال غفور بر عهده داشتند.
در آن نبرد، از مجموع ۸۰ نفر قطعهٔ «کماندو»، ۶۳ نفر کشته شدند.
نبرد در کوه یفسج
نبرد دفاعی در کوه یفسج، به ارتفاع ۲۵۴۰ متر، در درهٔ جراو، در نزدیکی محل سکونت میرخیِل و اشکمش، ولایت تخار، میان کندک مستقل شناسایی ۷۸۳، مربوط فرقهٔ مستقل پیادهنظام موتوری ۲۰۱، و گروه شورشیان به فرماندهی قاضی کبیر (محمد کبیر مرزبون)، قوماندان میدانی ، در ۱۶ جون ۱۹۸۶ رخ داد.
یکی از شناختهشدهترین درگیریهای جنگ افغانستان در سالهای ۱۹۷۹ تا ۱۹۸۹، در جریان اجرای عملیات نظامی از پیش طرحشدهٔ «مانور» رخ داد که تلفات سنگینی بر جای گذاشت.
در آن نبرد، کندک مستقل شناسایی ۷۸۳، ۱۸ کشته داد.
۱۰. سازماندهی، تسلیح و آموزش قوای محدود شوروی
۱۰.۱. فرماندهان اردوی مستقل چهلم:
دگر جنرال یوری ولادیمیروویچ توخارینوف. ورود قوای محدود شوروی به افغانستان: ۲۳ سپتمبر ۱۹۸۰.
دگر جنرال بوریس ایوانوویچ تکاچ، از ۲۳ سپتمبر ۱۹۸۰ تا ۷ می ۱۹۸۲.
دگر جنرال ویکتور فیودوروویچ یرماکوف، از ۷ می ۱۹۸۲ تا ۴ نوامبر ۱۹۸۳.
دگر جنرال لئونید یفستافیویچ جنرالوف، از ۴ نوامبر ۱۹۸۳ تا ۱۹ اپریل ۱۹۸۵.
دگر جنرال ایگور نیکولایویچ رودیونوف، از ۱۹ اپریل ۱۹۸۵ تا ۳۰ اپریل ۱۹۸۶.
دگر جنرال ویکتور پتروویچ دوبینین، از ۳۰ اپریل ۱۹۸۶ تا ۱ جون ۱۹۸۷.
دگر جنرال بوریس وسهوولودوویچ گروموف، از ۱ جون ۱۹۸۷ تا ۱۵ فبروری ۱۹۸۹.
رؤسای گروه عملیاتی وزارت دفاع اتحاد شوروی:
مارشال اتحاد شوروی سرگئی لئونیدوویچ سوکولوف، از ۱۹۷۹ تا ۱۹۸۵.
جنرال اردو والنتین ایوانوویچ وارینیکوف، از ۱۹۸۵ تا ۱۹۸۹.
مشاوران ارشد نظامی در نیروهای مسلح افغانستان:
دگرجنرال ایوان سیمیونوویچ بونداریتس، از ۱۹۷۲ تا ۱۹۷۵.
دگرجنرال لیف نیکولایویچ گوریلوف، از ۱۹۷۵ تا ۱۹۷۹.
دگر جنرال سالتان کیکّیزوویچ مگومیتوف، از ۱۹۷۹ تا ۱۹۸۰.
سترجنرال الکساندر میخایلوویچ مایوروف، از ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۱.
ستر جنرال میخاییل ایوانوویچ سورکین، از ۱۹۸۱ تا ۱۹۸۴.
ستر جنرال گریگوری ایوانوویچ سلمانوف، از ۱۹۸۴ تا ۱۹۸۶.
دگر جنرال ولادیمیر آندریویچ واستروف، از ۱۹۸۶ تا ۱۹۸۸.
دگر جنرال میخاییل میخایلوویچ سوتسکوف، از ۱۹۸۸ تا ۱۹۸۹.
ستر جنرال محمود احمدوویچ گارییف، مشاور نظامی فرمانده اعلی نیروهای مسلح جمهوری افغانستان، از ۱۹۸۹ تا ۱۹۹۰.
دگرجنرال بوریس پتروویچ شین، از ۱۹۸۹ تا ۱۹۹۰.
ستر جنرال نیکولای فیودوروویچ گراچف، از ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۱.
دگر جنرال بوریس سرگییویچ پرفیلیف، از ۱۹۹۱ تا ۱۹۹۲.



Screenshot

بهمنظور تطبیق این قانون، در کشور ۴۶ کمیساریای نظامی ایجاد شده بود که از این میان، ۱۲ کمیساریا در کابل، ۵ کمیساریا در ولسوالیها و ۲۹ کمیساریا در ولایت ها قرار داشتند.
افزون بر کمیساریاهای نظامی، خود قوای مسلح نیز مستقیماً به امور جلب و جذب سربازان میپرداختند و به همین منظور، در قرارگاههای تشکیلات نظامی و قطعات مستقل، شعبه های ویژه یی وجود داشت.حوزه فعالیت این شعبه ها، برخی مناطق دهاتی و سرزمینهایی بود که تحت کنترول مخالفان قرار داشتند و حتی در آنجا عملیات ویژه نیز انجام میشد.
جای تعجب نیست که با چنین رویکردی، جلب و جذب اجباری سربازان رواج بیشتری داشت و بیش از ۷۰ درصدسربازان اردوی افغانستان از این طریق تأمین می شدند.بقیه داو طلبانی بودند که پس از سپری کردن دوره آمو زشی، معمولاً به حیث قوماندانان ردههای پایین یا متخصصان نظامی گماشته میشدند.
یکی دیگر از نواقص مهم، پایین بودن سطح تکمیل پرسونل در تشکیلات و قطعات نظامی بود.حتی در واحدهای محاربوی نیز میزان تکمیل پرسونل بهطور اوسط تنها ۲۵ تا ۴۰ درصد تشکیل منظور شده را احتوا میکرد.
دلایل عمده این وضعیت، نهتنها جلب و جذب نا مطلوب سربازان، بلکه فرار گسترده از خدمت عسکری نیز بود.
تعداد فراریان از خدمت عسکری، بهطور اوسط ماهانه بین ۱٫۵ تا ۲ هزار نفر بود (در سال ۱۹۸۰ بیش از ۲۴ هزار نفر از خدمت فرار کردند).
سطح پایین آگاهی سیاسی پرسونل نظامی و درک نکردن کامل اهداف و وظایف مبارزه مسلحانه از سوی آنان نیز در این وضعیت تأثیر داشت.
نمیتوان این واقعیت را انکار کرد که توان محاربوی قوای مسلح افغانستان بهشدت پایین بود. این نیروها روحیه خود را از دست داده بودند و توانایی جنگیدن با شورشیان را نداشتند.
موضع خود ببرک کارمل در قبال اردوی افغانستان، که به آن اعتماد نداشت، آسیب عظیمی به روند ایجاد و توسعه قوای مسلح وارد کرد.
ببرک کارمل بهعنوان بدیلی برای اردو، قوای وزارت امنیت دولتی و وزارت امور داخله را با سرعت گسترش میداد و اعضای جناح پرچم را به مقامهای قوماندانی در این نیروها میگماشت.
در چنین شرایطی، به قوای دفاع محلی اهمیت زیادی داده میشد.
ایجاد این نیروها در دسامبر سال ۱۹۸۴ با این هدف آغاز شد که اعضای پیشین تشکیلات نظامی و مخالفانی را که به جانب حکومت قانونی پیوسته بودند، همچنان برخی قبایلی را که سیاست مستقلانهای در پیش گرفته بودند، به حمایت از حاکمیت دولتی جلب کنند.این نیروها از قطعات و واحدهای جداگانه تشکیل میشدند و از نظر تشکیلاتی در چار چوب قولاردوها، فرقه ها و غندهایی قرار می گرفتند که این نیروها در ساحه مسئولیت آنها ایجاد میشدند.این نیرو ها از میان داوطلبانی تشکیل میشدند که پیش از آن در گروههای مسلح مخالفان عضویت داشتند، همچنان از میان اعضای قبایلی که بهطور موقت به خدمت عسکری فراخوانده میشدند.
افرادی که در قوای دفاع محلی شامل میشدند، مکلف بودند در نزدیک ترین قطعه منظم نظامی آموزش ببینند و حداقل سه سال خدمت کنند.
قطعات و واحدهای قوای دفاع محلی در محل سکونت دایمی پرسونل خود مستقر میشدند.در عین حال، بخشی از نظامیان (حداقل ۳۰ درصد آنان) در قرارگاههای نظامی مستقر بودند و وظایف محاربوی انجام می دادند.بقیه در خانههای خود زندگی میکردند و آماده بودند تا به محض دریافت نخستین هدایت قوماندان، برای اجرای وظیفه حاضر شوند.
افرادی که از سوی بزرگان قبایل و قوما ندانان پیشین گروه های مخالف پیشنهادمیشدند، به حیث قوماندانان منصوب میگردیدند؛ در حالی که افسران اردوی منظم بهعنوان رؤسای ارکان و مسئولان بخش های مختلف تعیین می شدند.
در جریان عملیاتهای مشترک قوای نظامی، طی سالهای ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۸، مجموع تلفات محاربوی اردوی افغانستان به ۲۶٬۵۹۵ نفر نظامی رسید و ۲۸٬۰۰۲ نفر نیز مفقودالاثر شدند.
در طول نه سال، ۲۸۵٬۵۴۱ نفر نظامی از اردوی افغانستان فرار کردند.قوای مسلح جمهوری افغانستان در همین دوره، تجهیزات و تسلیحات زیر را از دست دادند: ۳۶۲ عراده تانک، ۸۰۴ عراده وسایط محاربوی پیادهنظام (BMP)، زرهپوش (BTR) و وسایط زرهی شناسایی و گشت (BRDM)، ۷۵۰ میل توپ و هاوان، ۴۱۹۹ عراده موتر، ۱۲۰ فروند طیاره و ۱۶۹ فروند هلیکوپتر وغیره.

۱۲.۵.۴. ماینگذاری جادهها
ماینگذاری معمولاً در نقاط بهاصطلاح تنگ و محدود مسیرهای ارتباطی جادهای، پلها، تونلها، گالریها و بخشهای دشوار جاده (پیچها، جادههای پرپیچوخم کوهستانی، سرازیریها و سربالاییها) انجام میشد؛ یعنی در جاهایی که میدان دید محدود و مانور و دور زدن دشوار می بود.
در عین حال، ماینها در سمت راست و چپ جاده فرش میشدند تا در صورت حمله از کمین بر وسایط نقلیه، امکان پراکنده شدن آنها وجود می داشت.
روشها و شیوههای ماینگذاری بسیار متنوع بود.
به گونهء مثال، در جادههای دارای پوشش سخت، ماینها در محلهای خروجی و حاشیههای جاده، زیر آسفالت و کانکریت، از طریق حفر تونل از کنار آنها و همچنان در نقاطی آسیب دیدهء سطح جاده نصب میشدند.
به منظور افزایش قدرت انفجار، از بارهای انفجاری هم استفاده صورت می بست . شورشیان آنها را با استفاده از وسایل و مواد در دسترس خود (بمبهای منفجرنشدهٔ هوایی، گلولههای توپخانه و مانند آن) میساختند.
از بارهای انفجاری با انفجار جهتدار استفاده میشد .این شیوه در آسیب رساندن به نیروی انسانی و نابودی وسایط نقلیه در نظر گرفته شده بود. بارها معمولاً پوکهها یا پوچک گلولههایی بودند که با قطعات مختلف فلزی پر شده بودند و پرسونل هنگام انفجار، بر اثر اصابت ترکشها آسیب می دیدند. افزون بر این، از ماینهای انفجاری پرشده با پترول، نفت سفید یا تیل دیزل نیز استفاده میشد.
همچنان به منظور افزایش قدرت انفجار از نیترات استفاده میشد.
انفجار دادن اهداف اغلب با استفاده از ماینها و وسایل انفجاری انجام میشد که به شکل محمولههای مختلف قابل انتقال به وسیلهء وسایط نقلیه (بشکهها، صندوقها) و حاوی مقدار زیادی از مواد منفجره ساخته شده بودند. در این شیوه کار اغلب از پلاستیت نیز استفاده صورت می گرفت.
۱۲.۵.۵. اقدامات خرابکارانه و تروریستی
اقدامات خرابکارانه و تروریستی در فعالیت نیروهای مخالف در قلمرو افغانستان جایگاه ویژهای داشت و رهبری اسلامی، آنها را عامل مهمی به منظور تضعیف جدی قدرت دولتی تلقی می کرد.در راهنمای مفصلی دربارهٔ تاکتیک جنگ چریکی در افغانستان که به وسیلهء یکی از ایدئو لوگهای جنبش اسلامی، ابو تارک (آبو طارق) مسافر، تدوین شده بود، صریحاً گفته شده بود که ترور «یکی از نکات بسیار مهم مبارزه» است.
شورشیان در سراسر مدت «جنگ افغانستان» اقدامات تروریستی و خرابکارانه انجام می دادند. چرا آنها در این کار موفق میشدند؟
«گروههای خرابکارِ مجهز با سلاح و آموزشدیده و عناصر افراطی، در کابل، قندهار، جلالآباد، هرات، مزارشریف و شماری دیگر از شهرها، از جمله علیه نمایندگیهای خارجی شوروی و شهر وندان شوروی، دست به اقدامات تروریستی و تحریکآمیز میزنند.
تهدیدها و سرکوبها، تبلیغات انعطافپذیر و هدفمند، استفادهٔ ماهرانه از احساسات مذهبی، گرایشهای ملیگرایانه و ضدشوروی، همچنان اشتباهات و افراطکاری هایی که از سوی قدرت جدید صورت گرفته و همچنان صورت میگیرد، همهٔ این عوامل در مجموع به نیروهای ارتجاعی افغانستان امکان میدهد تا بر بخشهای نسبتاً گستردهای از مردم فشار وارد کنند…»
گزیدهای از گزارش نمایندگان مشترک شوروی در جمهوری دموکراتیک افغانستان، شهر کابل، ۱۵ اکتوبر ۱۹۸۱.
نهادهای امنیتی افغا نستان پیوسته به منظور سد فعالیتهای تروریستی مجاهدین مبارزه میکردند، اما ریشهکن کردن تروریسم چندان آسان نبود.این کار مستلزم بهکارگیری نیروها و امکانات گسترده و نیز برقراری و حفظ وضعیت فوقالعاده بود.
سند (محرمانه)
در اطراف کابل، در قلمرو تحت کنترول شورشیان، «گروههای پارتیزانی» (ИПА) مستقر هستند که به فعالیتهای خرابکارانه و تروریستی، هم در خود کابل و هم در اطراف آن، میپردازند.این گروهها از نظر ساختاری در سه منطقه قرار دارند: منطقهٔ «بدر» ـ نواحی دهسبز، قرهباغ، میربچهکوت؛ منطقهٔ «خیبر» ـ نواحی سروبی، بگرامی، چهارآسیاب؛ منطقهٔ «تبوک» ـ نواحی شکردره، پغمان، چهاردهی…
در سال ۱۹۸۱، بیش از ۴۰۰ عضو «منطقهٔ مرکزی» به وسیلهء ارگانهای خدمات امنیتی افغانستان بازداشت شدند.
در میان بازداشتشدگان، ۱۲۵ تن از نظامیان شامل بودند؛ از آن جمله ۱۷ افسر ارشد، ۴۷ افسر پایین رتبه، ۲۴ محصل آموزشگاههای نظامی، ۳۷ سرباز، ۴ کارمند خدمات امنیتی ، ۲۸ کارمند څارندوی (ملیشه)، ۵ کارمند دیوان عالی، یک کارمند څارنوالی ولایت کابل، ۱۱ آموزگار لیسهها و مؤسسات تحصیلات عالی، ۱۰ محصل و غیره.
مسؤولان شماری از کمیتهها نیز بازداشت شدند: کمیتهٔ مردمی ـ بسم الله، کمیتهٔ کار مندان ـ مدیر نصرت، کمیتهٔ فرهنگی عبدالحی.
در سال ۱۹۸۲، ۲۴ عضو گروههای تروریستی IPA که شامل «منطقهٔ مرکزی» بودند، بازداشت شدند.
در اواخر سال ۱۹۸۳ و اوایل سال ۱۹۸۴، عصمتی، مسؤول «منطقهٔ مرکزی»، و مسؤولان کمیتهها، سماد و خالد، بازداشت شدند.
شمار بازداشت شدگان در مجموع، بیش از ۶۰ نفر بود.از منابع «قاسم»، «جلیل» و دیگران اطلاعاتی دریافت میشود مبنی بر اینکه پس از بازداشت مسؤولان منطقه، واحدهای ساختاری آن دوباره احیا نشدهاند.
افزون بر تشکیلات زیرزمینی که از نظر سازمانی در «منطقهٔ مرکزی IPA در کابل» قرار دارد، در پایتخت شماری از گروههای زیرزمینی دیگر نیز وجود دارند که به گروههای مسلح بزرگ، از نوع گروه احمدشاه مسعود،وابسته اند.
منبع اطلاعات: جی آر، او مربوط خدمات جنگی شوروی ، بخش استخبارات قرارگاه اردوی چهلم، شهر کابل، سال ۱۹۸۴.
اهداف اصلی اقدامات خرابکارانه، خطوط انتقال برق، مؤسسات دولتی و فرهنگی ـ روشنگری، تأسیسات صنعتی و زراعتی و مانند آنها بودند.
مثلا، در ۱۳ جون ۱۹۸۵، در پایگاه هوایی شیندند اقدامی خرابکارانه صورت گرفت که در نتیجهٔ آن، ۱۹ فروند طیارهٔ جنگی از نیروی هوایی افغانستان (۱۳ میگ-۲۱ و ۶ سو-۱۷) در روی زمین منفجر شدند و ۱۳ فروند طیارهٔ دیگر آسیب دیدند.
بر بنیاد تحقیقاتی که به وسیلهء متخصصان ام.جی.بی. انجام شد، مشخص گردید که شماری از نظامیان افغان که وظیفهٔ محافظت از پایگاه هوایی را بر عهده داشتند، با نمایندگان سازمان ضدانقلابی ای.پی.ای. وارد توطئه شده و به آنها اجازه داده بودند تا به منظور نصب ماین به طیارهها دسترسی پیدا کنند.
یک ماین از این نوع، در حالی که منفجر نشده بود، کشف گردید.
تشکیلات زیرزمینی مخالفان در شیندند شناسایی و خنثی شد: ۳۱ نفر، از جمله ۱۳ افسر و ۸ سرباز، بازداشت شدند.
نابودی فیزیکی کارمندان حزبی و دولتی، فعالان، افراد کادر فرماندهی نیروهای مسلح، ملیشه و نهادهای امنیتی، یکی از وظایف اصلی فعالیت های تروریستی شورشیان بود.
این کار به وسیلهء گروههایی متشکل از ۱۰ تا ۱۵ نفر انجام میشد که در قلمرو پاکستان، ایران و برخی کشورهای اروپا و خاورمیانه آموزش ویژه دیده بودند.
شورشیان از روشهای تروریستی زیر استفاده میکردند: قتل یا ربودن مقامهای دولتی؛ آتش زدن و غارت؛ ماینگذاری بسها با ماینهای مقنا طیسی؛ استفاده از موتر های پُر از مواد منفجره (انفجار یک موتر در شهر کابل، در نزدیکی سفارت هند، در بهار سال ۱۹۸۷)؛ استفاده از کودکان و نوجوانان برای نصب ماین بر موترهای سواری مقامهای دولتی؛ منفجر ساختن پایههای خطوط انتقال برق؛ استفاده از حیوانات اهلی به منظور انتقال مواد منفجره به مناطق بازارها؛ بهکار گیری انواع ماینهای غافلگیرکننده در بازارها و دیگر محلهای تجمع مردم (اسباببازیهای کودکان، قلمهای خودکار، فندکها و مانند آنها)؛ ممنوع کردن تجارت در شهرها.
مشخص ترین روش اجرای اقدامات خرابکارانه، منفجر ساختن انواع وسایل انفجاری در مکانهای عمومی، ساختمانهای مؤسسات و ادارات، هوتلها، سینماها، مراکز آموزشی و غیره بود.
این روش بهویژه هنگام برگزاری جشنهای گونا گون و دیگر مراسم همگانی بهطور مکرر به کار گرفته میشد (برای مثال، در مراسم تشییع جنازهٔ غفار خان رهبر پشتونهای پاکستان، در جنوری سال ۱۹۸۸ در جلالآباد).
مخالفان با استفادهٔ گسترده از ترور و اقدامات خرابکارانه تلاش میکردند در کشور فضای ترس وبی اطمینانی را در میان باشندگان ملکی ایجاد کنند، بیاعتمادی نسبت به قدرت دولتی را افزایش دهند و بنمایانندکه حکومت توانایی برقراری نظم و تأمین امنیت مردم را ندارد. افزون بر این، چنین وضعیتی اجازه نمیداد فعالیت اقتصادی بهگونهٔ عادی برقرار شود و در نتیجه، سطح زندگی مردم پایین میآمد؛ امری که نارضایتی آنان از رژیم حاکم را نیز برمی انگیخت.
دامنهٔ اجرای اقدامات تروریستی پیوسته گسترش مییافت.
آموزش تروریستها و ارسال تسلیحات جدید با ابعاد کوچک، زمینههای گسترش اقدامات خرابکارانه به کشورهای دیگر، از جمله ایالات متحدهٔ امریکا، را فراهم کرد.












































