یادگاری از یک عکس تاریخی
ماه جدی سال ۱۳۴۱خورشیدی
ساعتِ گیجِ زمان در شبِ عمر
میزند پیدرپی زنگ.
زهرِ این فکر که این دم گذر است،
میشود نقش به دیوارِ رگِ هستی ما.
لحظهها میگذرد،
آنچه بگذشت، نمیآید باز؛
قصهای هست که هرگز دیگر
نتوان شد آغاز…
زمان با شتابی حیرتانگیز میگذرد. جوانی و پیری، همچون شب و روز، یکی در پی دیگری فرا میرسند و نسلها، خاطرات و رویدادها به صفحات تاریخ میپیوندند.
ما شب شد و روز آمد و بیدار نگشتیم
چون مرغ برین کنگره تا کی بتوان خواند
یک روز نگه کن که برین کنگره خشتیم
عکسی که در اینجا معرفی میشود، مربوط به ماه جدی سال ۱۳۴۲ خورشیدی است .تصویری از روزگاری که بسیاری آن را از دورههای درخشان تاریخ معاصر کشور و، بهویژه، از روزگار قابل توجه رشد و پیشرفت نهاد پولیس افغانستان میدانند.
اینکه آن روزگار را بتوان «عصر طلایی» نامید یا نه، طبعاً به بررسی شرایط آن زمان و قضاوت منصفانهٔ تاریخ از دیدگاه امروز وابسته است. اما آنچه مسلم است، این عکس یک سند تصویری ارزشمند از بخشی از تاریخ اداری، آموزشی، اجتماعی و امنیتی کشور به شمار میرود.
اهمیت عکسهای تاریخی
عکسهای تاریخی تنها تصویر چند چهره و یک لحظهٔ سپریشده نیستند؛ بلکه اسناد زندهای از تاریخاند. از خلال چنین تصاویر میتوان چهرهٔ شخصیتها، سطح تعلیم و تحصیل، شیوهٔ اداره، ساختار نهادهای دولتی، لباس و تجهیزات، مناسبات اجتماعی، فضای سیاسی و حتی روحیه و فرهنگ حاکم بر یک دوره را بهتر شناخت.
بهخصوص عکسهای مربوط به نهادهای دولتی و قوای امنیتی،
میتوانند اطلاعات ارزشمندی دربارهٔ:
– شخصیتها و مسئولان یک دوره؛
– سطح تعلیم و تحصیل و آموزش مسلکی منسوبین؛
-ساختار اداری و سازمانی نهادها؛
– اوضاع سیاسی و امنیتی کشور؛
-شرایط اجتماعی و فرهنگی جامعه؛
-روابط و همکاریهای آموزشی با کشورهای دیگر؛
-و روند رشد و تحول نهادهای دولتی
در اختیار نسلهای امروز و فردا قرار دهند.
از همینرو، حفظ، معرفی و توضیح عکسهای تاریخی تنها یادآوری خاطرات شخصی نیست، بلکه حفظ بخشی از حافظهٔ جمعی یک ملت است. هرگاه نام شخصیتها، زمان و مکان عکس، موقف وظیفوی افراد و نقش آنان در رویدادهای زمانه نیز ثبت شود، ارزش تاریخی آن چندین برابر میگردد. در غیر آن، با گذشت زمان، چهرهها خاموش میشوند، نامها فراموش میگردند و بخشی از تاریخ یک ملت بدون توضیح و سند باقی میماند.
معرفی شخصیتهای حاضر در تصویر
در این عکس، عدهٔ زیادی از شخصیتهایی دیده میشوند که امروز بسیاری از آنان دیگر در میان ما نیستند؛ اما در زمان حیات و خدمت خویش، نقشهای مهمی در تاریخ پولیس افغانستان، اکادمی پولیس و سایر نهادهای دولتی کشور ایفا کردهاند.
به تعبیر دیگر، بسیاری از این بزرگان امروز به خشتهای ارزشمند کنگرهٔ عمارت تاریخ کشور، بهخصوص تاریخ نهاد قوای امنیتی و پولیس افغانستان، تبدیل شدهاند.
در قطار نخست تصویر، تا جایی که حافظه و شناخت من یاری میکند، میتوان تعدادی از شخصیتها را چنین معرفی نمود:
جنابان استاد سعدالله یوسفی، عبدالستار صافی، غلام فاروق یعقوبی، محمد صدیق واحدی، همچنان مشاورین و استادان آلمانی اکادمی، آقایان شترک و هنگرمایر، میر اکبر خیبر مدیر تدریسات، عبدالغنی خان جنرال و قوماندان اکادمی پولیس، و جنرال محمدعلی خان قوماندان عمومی ژاندارم و پولیس.
پس از دو تن با لباس غیرنظامی، بختیارگل خان منگل. سرمامور پولیس کابل، معاون اداری سرماموریت، یکی از افسران وزارت داخله با رتبهٔ دگرمن، و نیز میرعثمان خان معاون اکادمی و ترجمان آلمانی در اکادمی دیده میشوند.
در ردیف بالایی از طرف راست، تورن حیدرمحمد خان و تورن افضل خان و در قسمت بالایی طرف چپ، محمدعلی خان استاد حقوق و تورن حکیم خان قوماندان قرارگاه اکادمی قرار دارند.
همچنان از دیگر شخصیتهای حاضر در تصویر میتوان از عبدالصمد ازهر، احمدزی خان مدیر حرکات وزارت و استاد نظامنامههای عسکری در اکادمی، و استاد اسدالله خان احمدزی نام برد.
در میان حاضران، شماری از محصلین فارغشدهٔ دورهٔ کمیساری سال ۱۳۴۲نیز دیده میشوند که از جمله، تا جایی که چهرهها قابل تشخیص است، میتوان نامهای زیر را یاد کرد:
محمد صدیق نور، سید کریم آغا، ضیاء الحق واله، محمد فاروق بقایی، صدیق خان لوگوی، همایون بها، عبدالعظیم خان، سید کاظم آغا، عبدالحکیم، خیرمحمد خان، قاسم خان، شیرعلی وزیر، باقی خان، غفور هوتک، قادر خان ایوب، ظاهر جان بامداد و سایرین.
در میان این جمع، شخصیتهایی حضور دارند که در سالهای بعد مسئولیتهای مهم و حساسی را در کشور به عهده گرفتند؛ از جمله مقامهای وزیر امنیت
مسئولان عالی امنیتی، معین وزارت داخله، قوماندان عمومی آمنیه،
آمرین عمومی، رؤسا و مسئولان بلندرتبه در وزارت داخله و نهادهای امنیتی،
سفیر، قوماندانان و مسئولان عالیرتبهٔ ولایات، استادان اکادمی پولیس و سایر وظایف مهم دولتی.
شماری از آنان همچنان از بورسها و فرصتهای تحصیلی در کشورهای آلمان و مصر بهرهمند شدند و دانش و تجربیات خویش را در خدمت نهادهای کشور قرار دادند.
اگر دربارهٔ موقف وظیفوی، زندگی حرفهای، خدمات، سهم هر یک از این شخصیتها در تأمین امنیت و نظم عامه و نیز شرایط سیاسی و اجتماعی آن سالها به تفصیل نوشته شود، بیتردید مجموعهای پربار و شاید کتابی از تاریخ یک برههٔ مهم کشور فراهم خواهد آمد.
من در این نوشته تنها، تا حد توان و بر بنیاد حافظه و شناخت شخصی، به معرفی کوتاه تعدادی از چهرهها پرداختهام. تکمیل و تصحیح این معلومات را به دوستان، همسلکان گرانارج و شخصیتهای محترمی میگذارم که از آن روزگار آگاهی و خاطرات بیشتری دارند و میتوانند با معلومات و اسناد خویش به غنای هرچه بیشتر این مجموعه و سایت Police & Police Academy بیفزایند.
در پایان، از جناب محترم ضیا ء الحق واله که خود نیز در این تصویر تاریخی حضور دارند، صمیمانه سپاسگزاری میکنم که این عکس ارزشمند را در اختیارم قرار دادند. جناب واله از افسران صادق، خدمتگار و محترم قوای پولیس افغانستان بودهاند و حضور ایشان در این تصویر، خود بخشی از ارزش و یادگار تاریخی آن است.
عکسهای تاریخی را باید حفظ کرد، نامها را باید ثبت نمود و خاطرات نسلها را باید برای آیندگان به یادگار گذاشت؛ زیرا گاهی یک تصویر کهنه میتواند بیش از دهها صفحه نوشته، از یک عصر، یک جامعه و سرگذشت انسانهای آن سخن بگوید.
چون مرغ برین کنگره تا کی بتوان خواند
یک روز نگه کن که درین کنگره خشتیم
